Khởi đầu từ mong muốn làm nông nghiệp sạch
Giữa nhịp sống ngày càng phát triển của vùng đất Đan Phượng, nghề trồng nấm đang mở ra một hướng đi mới cho sản xuất nông nghiệp. Không cần những cánh đồng rộng lớn, cây nấm vẫn có thể sinh trưởng trong môi trường được chăm sóc, kiểm soát phù hợp, tạo ra nguồn thực phẩm phục vụ nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.
Đó cũng là hướng đi mà Hợp tác xã (HTX) nấm Nghĩa Minh lựa chọn khi bắt đầu xây dựng mô hình sản xuất từ năm 2015. Điều đáng chú ý là ý tưởng phát triển nghề nấm không chỉ xuất phát từ nhu cầu tạo thu nhập mà còn gắn với mong muốn tận dụng hiệu quả nguồn phụ phẩm nông nghiệp tại địa phương.
Sau mỗi mùa vụ, rơm rạ và nhiều loại phụ phẩm trồng trọt thường chưa được khai thác hết giá trị. Nhận thấy nguồn nguyên liệu này có thể phục vụ sản xuất nấm, ông Trần Sỹ Hùng, Giám đốc HTX nấm Nghĩa Minh, cùng các thành viên đã tìm hiểu, ứng dụng công nghệ vi sinh để xử lý nguyên liệu, từng bước hình thành mô hình nuôi trồng nấm theo hướng an toàn và thân thiện với môi trường.
Những ngày đầu, HTX chỉ sản xuất với quy mô nhỏ, vừa làm vừa tích lũy kinh nghiệm. Nghề trồng nấm tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn. Chỉ một sơ suất về vệ sinh, độ ẩm hay nhiệt độ cũng có thể ảnh hưởng đến cả lứa nấm. Trải qua không ít khó khăn, các thành viên HTX kiên trì học hỏi, điều chỉnh kỹ thuật và từng bước làm chủ quy trình sản xuất.
Từ cơ sở ban đầu, HTX đầu tư mở rộng nhà xưởng, trang thiết bị và phát triển nhiều loại nấm ăn, nấm dược liệu như nấm sò, nấm bào ngư, nấm rơm, nấm linh chi, mộc nhĩ... Hiện nay, mô hình đạt quy mô gần 2 ha, với hệ thống nhà cấy giống, nhà ươm, khu nuôi trồng và các thiết bị phục vụ sản xuất.
Điểm nổi bật trong cách làm của Nghĩa Minh là chú trọng kiểm soát chất lượng ngay từ khâu đầu vào. Nguyên liệu được lựa chọn, xử lý trước khi đưa vào sản xuất; quá trình phối trộn giá thể, khử trùng, cấy giống, ươm sợi và chăm sóc nấm được thực hiện theo quy trình kỹ thuật.
Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ sinh học cùng các thiết bị hỗ trợ kiểm soát điều kiện nuôi trồng giúp HTX chủ động hơn trong sản xuất, hạn chế nguy cơ nhiễm bệnh và nâng cao chất lượng sản phẩm. Sau thu hoạch, nấm tiếp tục được sơ chế, đóng gói, bảo quản phù hợp trước khi đưa ra thị trường.
Cách làm này không chỉ hướng tới cung cấp thực phẩm an toàn mà còn cho thấy khả năng gia tăng giá trị từ nguồn phụ phẩm nông nghiệp. Thay vì chỉ xem những nguyên liệu sau thu hoạch là phần bỏ đi, HTX đã tìm cách đưa chúng trở lại quá trình sản xuất, góp phần giảm lãng phí và phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững.
Giữ chất lượng để nâng cao giá trị sản phẩm OCOP
Trong số các sản phẩm của HTX, nấm sò nâu, còn gọi là nấm bào ngư nâu, đã ghi dấu ấn khi được UBND thành phố Hà Nội công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao theo Quyết định số 1147/QĐ-UBND ngày 4/3/2024.
Đây là kết quả đáng ghi nhận đối với một hợp tác xã lựa chọn phát triển sản phẩm từ nghề nông nghiệp địa phương. Danh hiệu OCOP không chỉ góp phần nâng cao khả năng nhận diện sản phẩm mà còn đặt ra yêu cầu tiếp tục duy trì chất lượng, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và xây dựng niềm tin với người tiêu dùng.
Để tạo ra những tai nấm đạt yêu cầu, người trồng phải quan tâm đến từng giai đoạn phát triển. Từ khâu chuẩn bị giá thể, lựa chọn giống đến điều chỉnh môi trường nuôi trồng, mỗi công đoạn đều có vai trò đối với năng suất và chất lượng. Nấm sau thu hoạch cần được xử lý, bảo quản kịp thời để giữ độ tươi và đáp ứng yêu cầu khi đưa đến tay khách hàng.
Với HTX Nghĩa Minh, đầu tư cho quy trình sản xuất cũng là cách tạo nền tảng để sản phẩm từng bước xây dựng chỗ đứng trên thị trường. Theo các thông tin được công bố trước đây, HTX đã đưa sản phẩm vào các kênh phân phối như cửa hàng thực phẩm, siêu thị và phục vụ người tiêu dùng tại Hà Nội. Mô hình còn góp phần tạo việc làm cho lao động địa phương, mở thêm hướng phát triển kinh tế từ sản xuất nông nghiệp.
Tuy nhiên, để một sản phẩm OCOP phát triển lâu dài, chất lượng tốt mới là điều kiện cần. Khi thị trường ngày càng có nhiều lựa chọn, người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến hình thức, giá bán mà còn chú ý đến nguồn gốc, quy trình sản xuất và sự ổn định của sản phẩm.
Các bịch phôi được treo thành từng dãy trong nhà nuôi trồng nấm sò nâu. (Ảnh: Huyền Trang)
Bởi vậy, cùng với việc duy trì chất lượng nấm sò nâu, việc tiếp tục hoàn thiện mẫu mã, thông tin sản phẩm, đẩy mạnh quảng bá và tìm kiếm các kênh tiêu thụ phù hợp là những hướng đi cần thiết. Đây cũng là cơ hội để Nghĩa Minh đưa câu chuyện về một sản phẩm được tạo ra từ nguồn nguyên liệu nông nghiệp địa phương đến gần hơn với khách hàng.
Hướng phát triển ấy phù hợp với định hướng của xã Đan Phượng trong thực hiện Chương trình mỗi xã một sản phẩm giai đoạn 2026–2030. Theo Kế hoạch số 215/KH-UBND ngày 29/6/2026, địa phương chú trọng phát triển sản phẩm OCOP chất lượng, thân thiện với môi trường, tăng cường ứng dụng công nghệ, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Nấm sò nâu mọc từ các bịch phôi treo trong khu nuôi trồng. (Ảnh: Huyền Trang)
Đặc biệt, việc phát triển vùng nguyên liệu, thúc đẩy liên kết sản xuất, nâng cấp sản phẩm đã được công nhận và đưa hàng hóa tiếp cận các kênh phân phối hiện đại là những nội dung được địa phương quan tâm. Đối với các hợp tác xã như Nghĩa Minh, đây là định hướng phù hợp để tiếp tục nâng cao giá trị sản phẩm, đồng thời phát huy lợi thế sẵn có của nghề sản xuất nấm.
Từ những nguyên liệu giản dị của đồng ruộng đến sản phẩm nấm sò nâu OCOP 4 sao là cả quá trình tìm tòi, đầu tư và kiên trì với nghề của những người làm nấm Nghĩa Minh. Câu chuyện ấy cho thấy, khi biết tận dụng nguồn nguyên liệu, ứng dụng khoa học kỹ thuật và đặt chất lượng sản phẩm làm trọng tâm, nông nghiệp địa phương hoàn toàn có thể tạo ra những sản phẩm mang giá trị riêng.
Giá trị của nấm sò nâu Nghĩa Minh vì thế không chỉ nằm ở danh hiệu OCOP 4 sao, mà còn ở cách những người làm nông nghiệp từng bước thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao giá trị nông sản và hướng tới một nền nông nghiệp phát triển bền vững.
“Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội”
Trang Ly
