Xuất khẩu gạo còn nhiều dư địa tăng trưởng
Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số do Bộ Công Thương tổ chức sáng 25/6, dưới sự chủ trì của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc, các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp đã tập trung đánh giá những cơ hội, thách thức đối với hoạt động xuất khẩu, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số, góp phần tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026 - 2030.
Hội nghị diễn ra trong bối cảnh Chính phủ đang quyết liệt triển khai các nhiệm vụ, giải pháp thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số theo Kết luận số 18-KL/TW của Hội nghị lần thứ Hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV và các nghị quyết của Chính phủ về phát triển kinh tế - xã hội năm 2026. Một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm là nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngành hàng xuất khẩu chủ lực, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị cho hàng hóa Việt Nam.
Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số do Bộ Công Thương tổ chức, dưới sự chủ trì của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc. Ảnh: Cấn Dũng
Phát biểu tham luận tại hội nghị, bà Nguyễn Thanh Bình, đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho rằng, ngành lúa gạo đang đứng trước cơ hội tiếp tục bứt phá nếu tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.
Theo bà Bình, thời gian qua Chính phủ, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành đã có nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu gạo, góp phần tạo chuyển biến tích cực về chất lượng, thương hiệu và giá trị xuất khẩu. Gạo Việt Nam không chỉ duy trì sản lượng mà từng bước khẳng định vị thế ở những phân khúc cao cấp, từng bước thâm nhập các thị trường có yêu cầu khắt khe như Liên minh châu Âu (EU).
"Hiệp hội Lương thực Việt Nam trân trọng cảm ơn Chính phủ và các bộ, ngành đã luôn quan tâm, chỉ đạo, hỗ trợ ngành kinh doanh xuất khẩu gạo có những chuyển biến tích cực về chất lượng, thương hiệu và giá trị xuất khẩu, từng bước khẳng định vị thế ở các phân khúc và tiếp cận được nhiều thị trường khó tính", bà Nguyễn Thanh Bình nhấn mạnh.
Dẫn số liệu của ngành, bà Bình cho biết trong 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu hơn 4 triệu tấn gạo với kim ngạch trên 2,2 tỷ USD, tăng 1,8% về lượng so với cùng kỳ năm 2025 nhưng giảm 7,38% về giá trị. Điều này cho thấy áp lực về giá xuất khẩu vẫn hiện hữu trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.
Theo đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam, hiện nay vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là tỷ trọng gạo xuất khẩu vào thị trường EU vẫn còn thấp so với tiềm năng. Đây là thị trường có giá trị gia tăng cao, song cũng đặt ra nhiều yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và các tiêu chuẩn môi trường.
"Dù còn nhiều khó khăn, với nền tảng hiện nay, ngành xuất khẩu gạo vẫn có cơ sở để đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030", bà Bình nhận định.
Đề xuất xây dựng thương hiệu gạo quốc gia
Để ngành hàng gạo đóng góp hiệu quả hơn vào mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu, Hiệp hội Lương thực Việt Nam đã đưa ra nhiều kiến nghị đối với Chính phủ và các bộ, ngành.
Trước hết, Hiệp hội đề nghị Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong đàm phán các nghị định thư về gạo với các thị trường nhập khẩu; đồng thời thúc đẩy các cuộc đàm phán kỹ thuật theo hướng gắn với chuỗi giá trị, đáp ứng yêu cầu của những thị trường có tiềm năng lớn và giá trị cao.
Song song với việc mở rộng thị trường, Hiệp hội cũng kiến nghị Bộ Công Thương tiếp tục thúc đẩy ký kết các hợp đồng cấp Chính phủ với những thị trường nhập khẩu gạo trọng điểm nhằm tạo đầu ra ổn định cho doanh nghiệp.
Bà Nguyễn Thanh Bình, đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam. Ảnh: Cấn Dũng
Theo bà Nguyễn Thanh Bình, hoạt động xuất khẩu gạo không chỉ mang ý nghĩa thương mại mà còn gắn chặt với nhiệm vụ ngoại giao kinh tế và quan hệ đối ngoại của Việt Nam. "Ngoài yếu tố thương mại thuần túy, kinh doanh và xuất khẩu gạo còn mang tính ngoại giao, chính trị. Vì vậy, Hiệp hội rất mong lãnh đạo Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan định kỳ làm việc với Hiệp hội để lắng nghe trực tiếp những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp nòng cốt, từ đó kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh trong quan hệ thương mại quốc tế", bà Bình kiến nghị.
Một trong những đề xuất đáng chú ý được Hiệp hội đưa ra là giao Hiệp hội tham gia xây dựng thương hiệu gạo quốc gia. Theo đó, Hiệp hội dự kiến xây dựng mô hình thí điểm phát triển thương hiệu gạo vùng Đồng bằng sông Cửu Long với hai giống gạo ST24 và ST25, gắn với câu chuyện văn hóa Óc Eo; đồng thời hình thành vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn xuất khẩu vào EU và Nhật Bản theo mô hình hợp tác xã liên kết với doanh nghiệp, có sự quản lý và giám sát của Nhà nước.
"Hiệp hội tự tin đề xuất mô hình này vì các doanh nghiệp hội viên đã có nền tảng về kho chứa, nhà máy chế biến đạt chuẩn, năng lực xuất khẩu và uy tín trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, mô hình cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, do đó rất cần sự đồng hành xuyên suốt của Nhà nước. Nếu được Chính phủ chấp thuận, Hiệp hội sẽ sớm xây dựng đề án trình các bộ, ngành và Chính phủ xem xét", bà Bình cho biết.
Bên cạnh đó, Hiệp hội Lương thực Việt Nam cũng đề xuất Chính phủ cho phép xây dựng Đề án tái cấu trúc ngành kinh doanh xuất khẩu gạo theo định hướng Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam đến năm 2030. Theo Hiệp hội, việc tái cấu trúc sẽ góp phần nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu bền vững, tăng khả năng cạnh tranh và tạo nền tảng để ngành gạo tiếp tục đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số trong những năm tới.
Hiệp hội Lương thực Việt Nam kiến nghị đẩy mạnh đàm phán mở cửa thị trường, xây dựng thương hiệu gạo quốc gia gắn với vùng Đồng bằng sông Cửu Long và tái cấu trúc ngành kinh doanh xuất khẩu gạo nhằm nâng cao giá trị gia tăng, sức cạnh tranh và phát triển bền vững.
