Những lớp học đặc biệt trên Tây Côn Lĩnh

Ở độ cao 2428m, Tây Côn Lĩnh được ví như “nóc nhà Đông Bắc”. Giữa núi rừng trùng điệp, hai thôn Túng Quá Lìn và Chúng Phùng, xã Tân Tiến, tỉnh Tuyên Quang vẫn còn không ít khó khăn. Phần lớn người dân là đồng bào Mông, cuộc sống gắn với nương rẫy, chăn nuôi. Với nhiều người, việc học chữ từng là điều dang dở từ những năm tháng tuổi thơ.

Mùa hè năm 2026, một lớp xóa mù chữ được mở tại hai thôn, đưa những bài học tưởng như quen thuộc trở lại với người dân vùng cao. Từ những nét chữ đầu tiên, lớp học không chỉ giúp người dân đọc, viết, làm những phép tính đơn giản mà còn mở thêm cơ hội tiếp cận thông tin, chính sách và kiến thức phục vụ cuộc sống.

Những lớp học sau giờ lên nương

Túng Quá Lìn và Chúng Phùng có 151 hộ dân, trong đó hơn 60% thuộc diện hộ nghèo và cận nghèo. Cuộc sống còn nhiều khó khăn khiến việc học của người lớn trước đây chưa được chú trọng. Ban ngày, người dân vẫn lên nương, làm ruộng, chăn nuôi; đến tối, một số người lại tìm đến lớp học được tổ chức tại Nhà văn hóa thôn Túng Quá Lìn.

Hè này, lớp xóa mù chữ có 25 học viên, người lớn nhất 60 tuổi, nhỏ nhất 12 tuổi. Độ tuổi khác nhau, hoàn cảnh khác nhau, nhưng họ cùng bắt đầu từ những bài học cơ bản nhất. Có người đã từng đi học nhưng bỏ dở, cũng có người gần như chưa có cơ hội làm quen với con chữ.

Con đường đến lớp ở vùng cao không phải lúc nào cũng dễ dàng. Sau một ngày lao động, các học viên lại vượt những lối mòn giữa núi rừng để đến lớp. Chính vì vậy, việc duy trì một lớp học buổi tối không chỉ cần sự cố gắng của người học mà còn đòi hỏi sự kiên trì của những người đứng lớp.

Trực tiếp giảng dạy là các giáo viên Nguyễn Tuấn Kiệt, Hoàng La Thăng, Khương Thị Thùy, Lèng Thị Lan và Vàng Thị Tình, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú TH và THCS Túng Sán.

Để những bài học đến gần hơn với người dân, giáo viên không thể chỉ sử dụng cách dạy học thông thường. Tiếng phổ thông được kết hợp với tiếng đồng bào; những kiến thức trong sách được liên hệ với công việc hằng ngày. Cây ngô, con gà, mảnh nương hay những vật dụng quen thuộc trong gia đình trở thành những ví dụ giúp người học dễ hình dung hơn khi tập đọc, viết và làm toán.

Cách tổ chức ấy khiến lớp học bớt đi khoảng cách giữa những con chữ trong sách với cuộc sống trên nương. Người học có thể nhìn thấy ý nghĩa của việc biết chữ ngay từ những điều gần gũi nhất.

Với địa bàn còn nhiều khó khăn, đây cũng là cách để việc xóa mù chữ không dừng lại ở việc hoàn thành một chương trình, mà thực sự trở thành cơ hội học tập phù hợp với người dân.

Con chữ theo người dân vào cuộc sống

Với người chưa biết đọc, biết viết, nhiều việc tưởng như đơn giản lại trở thành trở ngại. Một văn bản, một thông báo, một lá đơn hay những thông tin liên quan đến sản xuất, chính sách đều khó tiếp cận nếu thiếu những kỹ năng cơ bản.

Bởi vậy, vận động người dân đến lớp là một phần quan trọng trong quá trình xóa mù chữ. Theo Phó Chủ tịch UBND xã Tân Tiến Bùi Thanh Hưởng, địa phương phải giải thích để bà con hiểu được sự cần thiết của việc biết chữ, nhất là khi phần lớn người dân vẫn dành thời gian cho công việc nương rẫy, sản xuất.

Từ góc độ lực lượng tham gia hỗ trợ lớp học, Thiếu tá Dương Văn Kháy cho rằng biết chữ giúp người dân tiếp cận chủ trương, chính sách và kiến thức sản xuất thuận lợi hơn. Những nội dung về pháp luật, quyền và nghĩa vụ của người dân cũng có thể được truyền đạt trực tiếp, gần gũi hơn trong quá trình học.

Điều đáng quý là việc học diễn ra ngay giữa nhịp sống quen thuộc của bản làng. Ban ngày, người dân vẫn lên nương, làm ruộng, chăm sóc vật nuôi; khi công việc tạm gác lại, họ đến lớp. Khoảng thời gian dành cho việc học tuy không dài, nhưng mỗi buổi tối lại thêm một chút kiến thức được tích lũy.

Với những người từng bỏ lỡ cơ hội học tập, bắt đầu lại chưa bao giờ là điều dễ dàng. Nhưng khi những nét chữ đầu tiên dần trở nên quen thuộc, việc học cũng mở ra một cách nhìn khác về những điều tưởng như xa lạ. Người dân có thêm khả năng tự đọc thông tin, ghi chép, thực hiện những phép tính cần thiết và tiếp cận những kiến thức phục vụ cuộc sống.

Ở vùng núi cao, nơi khoảng cách địa lý và điều kiện kinh tế vẫn là những trở ngại đối với việc học, một lớp xóa mù chữ có thể chưa giải quyết được tất cả khó khăn. Nhưng đó là một bước đi cụ thể để cơ hội giáo dục đến gần hơn với những người từng chưa có điều kiện học tập.

Từ 25 học viên của Túng Quá Lìn và Chúng Phùng, những con chữ đang từng bước được gieo xuống giữa núi rừng Tây Côn Lĩnh. Đó không chỉ là những bài học về đọc, viết hay tính toán, mà còn là thêm một cách để người dân chủ động tiếp cận thông tin, chính sách và kiến thức cần thiết cho cuộc sống.

Và khi một người lớn bắt đầu học lại từ những nét chữ đầu tiên, cánh cửa tri thức cũng được mở thêm một lần nữa. Giữa núi rừng Tây Côn Lĩnh, hành trình ấy có thể bắt đầu từ một lớp học nhỏ, nhưng giá trị của con chữ có thể theo người học đi xa hơn, vào từng gia đình và những đổi thay của cuộc sống.