Tiết kiệm điện: 'Nguồn năng lượng đầu tiên' bảo đảm an ninh năng lượng

Nhiều rủi ro và thách thức

Trước áp lực ngày càng gia tăng đối với hệ thống điện quốc gia trong bối cảnh nắng nóng cực đoan, nhu cầu điện tăng cao và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng cho phát triển đất nước, sáng 22/6, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức Tọa đàm với chủ đề: "Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp".

Chương trình có sự tham gia của ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương); ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam; ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và Tăng trưởng xanh; ông Đặng Nguyễn Ngữ, Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia.

Trao đổi tại tọa đàm, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) nhận định, thời gian gần đây, công suất cực đại của hệ thống điện đã vượt 58.000 MW và sản lượng điện có những ngày đạt trên 1 tỷ kWh. Đây là mức tiêu thụ rất lớn, phản ánh rõ nét quá trình phát triển và tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế. Khi kinh tế tăng trưởng, nhu cầu về điện năng cho sản xuất, kinh doanh và các hoạt động kinh tế - xã hội cũng gia tăng tương ứng.

Đặc biệt, tốc độ tăng trưởng năng lượng luôn gắn liền với tốc độ tăng trưởng kinh tế. Trong thời gian qua, Bộ Chính trị đã đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số. Vì vậy, chúng tôi dự báo nhu cầu năng lượng nói chung và điện năng nói riêng sẽ tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới. Trên cơ sở triển khai đồng loạt các dự án trên phạm vi cả nước, nhu cầu sử dụng điện chắc chắn sẽ còn gia tăng.

Tuy nhiên, theo ông Đặng Hải Dũng, Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều rủi ro và thách thức. Rủi ro lớn nhất là những bất ổn địa chính trị trên thế giới, tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng năng lượng. Bên cạnh đó, công tác bảo đảm cung ứng năng lượng còn chịu nhiều thách thức từ các yếu tố bên ngoài. Các yêu cầu mới về thuế xanh, giảm phát thải carbon, cùng các cơ chế như CBAM hay Green Deal tại các thị trường xuất khẩu lớn đang đặt ra yêu cầu hệ thống điện phải có hệ số phát thải ngày càng thấp. Điều này buộc chúng ta phải gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn điện.

Khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng lên, công tác dự báo và vận hành hệ thống điện cũng trở nên phức tạp hơn do phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng khó lường, việc dự báo nguồn điện từ năng lượng tái tạo cũng gặp nhiều khó khăn hơn. Đây là thách thức lớn đối với công tác cung ứng điện trong thời gian tới.

Những thay đổi trong cơ cấu nguồn điện đòi hỏi công nghệ vận hành hệ thống phải liên tục được nâng cấp. Công tác bảo dưỡng, duy trì hệ thống cũng phải thay đổi để thích ứng với điều kiện vận hành mới. Trước đây, chúng ta có thể dự báo tương đối ổn định để xây dựng kế hoạch sản xuất và vận hành tối ưu. Tuy nhiên hiện nay, việc dự báo gặp nhiều khó khăn hơn, kéo theo những thách thức trong xây dựng và thực hiện kế hoạch vận hành hệ thống điện.

Một vấn đề khác là quá trình đẩy nhanh tiến độ đầu tư xây dựng nguồn và lưới điện nhằm đáp ứng nhu cầu tăng trưởng. Trong quá trình này, các thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và nhiều khâu liên quan khác cũng là những thách thức cần được tháo gỡ để bảo đảm tiến độ các dự án điện.

Ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, thị trường năng lượng thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều biến động, kéo theo rủi ro về nguồn cung và giá nhiên liệu đầu vào cho phát điện. Hiện các nhà máy điện của EVN sử dụng cả than trong nước, than nhập khẩu và khí LNG. Trong đó, nguồn than chủ yếu được cung cấp thông qua Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) và Tổng công ty Đông Bắc; khí LNG phục vụ phát điện được cung cấp qua PV Gas.

Theo ông Ngô Sơn Hải, ngay từ tháng 3, khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro trên thị trường năng lượng, EVN đã chỉ đạo các đơn vị phát điện chủ động phối hợp với các nhà cung cấp để điều chỉnh kế hoạch cung ứng than và khí. Nhờ sự phối hợp chặt chẽ của các đơn vị có nhiều kinh nghiệm trong nhập khẩu và cung ứng nhiên liệu, nguồn than và khí cho phát điện vẫn được bảo đảm, đặc biệt trong giai đoạn nắng nóng vừa qua.

Để bảo đảm cung ứng điện, bên cạnh việc duy trì nguồn nhiên liệu ổn định, các nhà máy điện cũng phải bảo đảm độ sẵn sàng vận hành ở mức cao. Ông Hải nhấn mạnh, việc bảo đảm điện cho nền kinh tế cần sự phối hợp đồng bộ của tất cả các đơn vị trong hệ thống điện. Với sự chủ động trong công tác nhiên liệu và vận hành, EVN kỳ vọng sẽ tiếp tục bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định trong thời gian tới.

Nâng cao nhận thức cho cộng đồng và doanh nghiệp

Theo ông Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và Tăng trưởng xanh, Việt Nam đã sớm quan tâm đến vấn đề sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Từ khi Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có hiệu lực năm 2010, Bộ Công Thương cùng EVN đã triển khai nhiều chương trình truyền thông, nâng cao nhận thức cho cộng đồng và doanh nghiệp về tiết kiệm năng lượng nói chung, tiết kiệm điện nói riêng. 

Hằng năm, Thủ tướng Chính phủ cũng ban hành nhiều chỉ thị liên quan đến sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả. Tuy nhiên, nếu nhìn một cách tổng thể, tiết kiệm điện vẫn chưa thực sự trở thành một nguồn lực chiến lược được nhận thức đầy đủ trong toàn xã hội. 

Ở khu vực doanh nghiệp, nhận thức về tiết kiệm điện đã có nhiều chuyển biến tích cực bởi đây là vấn đề gắn trực tiếp với chi phí sản xuất, lợi nhuận và khả năng duy trì hoạt động. Doanh nghiệp hiểu rằng, chất lượng và độ ổn định của nguồn điện có tác động trực tiếp đến sản phẩm, năng suất cũng như khả năng cạnh tranh. 

Ngược lại, tại khu vực dân cư, nhóm hiện chiếm khoảng 30% tổng nhu cầu tiêu thụ điện, nhận thức về tiết kiệm điện vẫn còn nhiều hạn chế. Một bộ phận người dân vẫn cho rằng, nếu có khả năng chi trả thì có quyền sử dụng điện ở mức cao, thậm chí lãng phí mà chưa nhận thức đầy đủ tác động của hành vi tiêu dùng này đối với toàn hệ thống điện. 

Trong khi đó, trên thế giới, nhiều quốc gia cũng như Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) đều coi tiết kiệm điện là “nguồn năng lượng đầu tiên” (First Fuel), tức nguồn năng lượng rẻ nhất và hiệu quả nhất để bảo đảm an ninh năng lượng. Bên cạnh đó, Việt Nam hiện vẫn thiếu các cơ chế thị trường đủ mạnh để khuyến khích điều chỉnh phụ tải điện. 

Để tiết kiệm điện thực sự trở thành một nét văn hóa trong xã hội, các chuyên gia cho rằng cần đồng thời thay đổi nhận thức, hoàn thiện cơ chế giá và thị trường điện, khuyến khích đầu tư vào công nghệ hiệu suất cao, đồng thời hình thành thói quen theo dõi, quản lý tiêu thụ điện của mỗi cá nhân và tổ chức.