Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm và phát triển các giống cây ăn trái có khả năng chống chịu hạn, mặn, cơ cấu lại mùa vụ, được xem là giải pháp căn cơ, lâu dài.
 |
| Sầu riêng là loại cây trồng rất mẫn cảm với độ mặn. |
Triển khai các giải pháp
Theo thống kê của Viện Cây ăn quả miền Nam, năm 2024 ĐBSCL có hơn 410 ngàn hecta cây ăn trái, chiếm trên 31% diện tích cây ăn trái cả nước, với nhiều loại đặc sản có giá trị kinh tế cao như sầu riêng, bưởi, chôm chôm, mít, xoài...
Phần lớn diện tích tập trung ở các tỉnh ven sông Tiền, sông Hậu hoặc khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp của thủy triều, nơi nguy cơ nhiễm mặn luôn ở mức cao. Theo đó, mùa khô 2015-2016 và 2019-2020 đã ghi nhận mức độ mặn xâm nhập sâu kỷ lục, gây ảnh hưởng nặng nề đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng.
Trước thực trạng này, việc đánh giá khả năng chống chịu mặn của các loại cây ăn trái chủ lực, xác định ngưỡng chịu mặn và tìm hiểu cơ chế thích nghi là yêu cầu cấp thiết.
Theo đó, từ 2 đợt hạn, mặn năm 2015-2016 và năm 2019-2020 tại ĐBSCL, qua đánh giá thực tế thì Viện Cây ăn quả miền Nam phân nhóm khả năng chịu mặn của một số cây ăn trái.
Cụ thể, nhóm cây trồng mẫn cảm với mặn là sầu riêng, chôm chôm, bòn bon, măng cụt, bơ, chuối, khế, nhãn, đu đủ, chanh dây (dưới 1‰); chịu mặn trung bình như cây có múi, ổi, dứa (khóm), vú sữa, thanh long, sơ ri, ca cao (1-2‰); chịu mặn khá như mít, xoài, mãng cầu xiêm, na (3-4‰); chịu mặn tốt như dừa, sa pô, me, nho (5-6‰, tùy theo giống).
 |
| Nông dân cần sử dụng giống cây trồng thích nghi với điều kiện hạn, mặn; ứng dụng các tiến bộ khoa học- kỹ thuật về canh tác. |
Trong số này, sầu riêng là một trong những loại cây mẫn cảm nhất với mặn và đặc biệt nhạy cảm trong giai đoạn cây con và 1-3 năm đầu sau trồng, cũng như thời kỳ ra hoa, đậu trái, khi mặn dễ gây rụng hoa và trái non.
Xoài mẫn cảm ở giai đoạn cây non dưới 2 năm tuổi và khi ra đọt non, phân hóa mầm hoa, do mặn ảnh hưởng đến sự phát triển chồi và quá trình thụ phấn. Thanh long thường chịu mặn tốt hơn, nhưng vẫn dễ bị ảnh hưởng trong giai đoạn ra nụ hoa và nuôi trái, khi bộ rễ và mô trái cần nhiều nước.
Bưởi, cam, quýt, giai đoạn cây mới trồng và thời kỳ phân hóa mầm hoa, nuôi trái là thời điểm dễ tổn thương nhất, mặn có thể gây vàng lá, rụng trái và giảm phẩm chất. Chuối tuy có khả năng chịu mặn ở mức trung bình nhưng vẫn nhạy cảm trong giai đoạn trổ buồng và nuôi trái, khi sự thiếu hụt nước và ion khoáng do mặn ảnh hưởng trực tiếp đến kích thước và chất lượng buồng chuối.
Theo ngành chức năng, để nâng cao khả năng chống chịu mặn cho các loại cây ăn trái chủ lực tại ĐBSCL, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ lựa chọn vùng trồng, giống và gốc ghép, kỹ thuật canh tác, ứng dụng công nghệ cho đến phục hồi vườn cây sau hạn, mặn.
Việc hướng dẫn nông dân áp dụng linh hoạt, hợp lý các biện pháp quản lý tưới tiêu, dinh dưỡng và cải tạo đất sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại, duy trì năng suất và chất lượng trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
Đối với vườn trồng mới, cần chọn khu vực có thời gian xâm nhập mặn ngắn, nồng độ mặn không vượt quá nhiều lần ngưỡng chịu mặn của giống cây. Đồng thời, đẩy mạnh nghiên cứu, lai tạo và tuyển chọn các giống cây trồng chịu mặn cao, phù hợp với từng vùng sinh thái. Điều này giúp giảm nguy cơ thiệt hại, tạo điều kiện cho cây phát triển ổn định và bền vững.
Chủ động phòng, chống hạn, mặn
Tại tỉnh, để ứng phó với hạn, mặn, thời gian qua, ngành nông nghiệp và môi trường đã xác định từng vùng, từng khu vực có khả năng bị ảnh hưởng bởi hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn để triển khai các biện pháp cụ thể, bảo đảm giảm thiểu ảnh hưởng đến sản xuất và dân sinh.
Bố trí mùa vụ sản xuất phù hợp với từng đối tượng cây trồng, rà soát, điều chỉnh cơ cấu cây trồng, lịch thời vụ sản xuất phù hợp, tránh thời điểm hạn hán, xâm nhập mặn gay gắt trùng thời gian sinh trưởng nhạy cảm của cây trồng.
Đồng thời, khuyến cáo nông dân sử dụng giống thích nghi với điều kiện hạn, mặn; ứng dụng các tiến bộ khoa học- kỹ thuật về canh tác, chăm sóc cây trồng trong điều kiện thiếu nước ngọt, tưới tự động, tưới nhỏ giọt, phun sương, tưới ướt khô xen kẽ... để tiết kiệm nước. Khuyến cáo mức độ chịu mặn của một số loại cây trồng phổ biến để người dân biết và lấy nước tưới cho phù hợp; kiên quyết không để người dân sản xuất tự phát, không theo quy hoạch, trái lịch thời vụ ở những khu vực có nguy cơ thiếu nước tưới.
Nguyên Chủ tịch UBND xã Quới Thiện- Nguyễn Phú Quốc cho biết: Là địa phương chịu ảnh hưởng của xâm nhập mặn, thời gian qua, xã cũng đã tập trung thực hiện nhiều giải pháp ứng phó hạn, mặn để bảo vệ cây trồng, sản xuất của người dân.
Nhờ làm tốt công tác tuyên truyền, dự báo, thông tin kịp thời về nồng độ mặn, nông dân đã có ý thức cao, cộng với nhiều công trình cống đập phát huy hiệu quả tốt nên cho đến nay nhiều diện tích cây ăn trái, đặc biệt là vườn chuyên canh sầu riêng, rất mẫn cảm với mặn vẫn an toàn.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường- Lê Văn Dũng cho biết: Bên cạnh việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng nhằm giảm chi phí sản xuất lúa và canh tác thích ứng trong điều kiện hạn hán, xâm nhập mặn, ngành nông nghiệp tiếp tục đẩy mạnh công tác nghiên cứu và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, giới thiệu các giống mới có năng suất, chất lượng cao, chống chịu tốt trong điều kiện hạn, mặn và sâu bệnh hại.
Đồng thời, chủ động phòng, chống hạn, mặn; nâng cao khả năng trữ nước, tăng cường điều phối liên ngành và công bố kịch bản nguồn nước để các địa phương chủ động ứng phó.
Bài, ảnh: TRÀ MY
In bài viết
