Nhân rộng mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp

Nông dân nâng cao nhận thức sản xuất theo hướng an toàn, giảm phát thải.

Tính đến tháng 3/2026, thực hiện Đề án Phát triển bền vững 1 triệu hecta lúa vùng ĐBSCL, tỉnh đã triển khai thực hiện trên 5 ngàn hecta đạt 63,6% so với kế hoạch 8 ngàn hecta trong năm 2026.

Mô hình bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt khi năng suất ổn định, lợi nhuận tăng từ 14-30% so với canh tác truyền thống, giảm phát thải trên 20%, góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh trong sản xuất lúa gạo.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến đầu tháng 3/2026 đã có 23/40 xã, phường cung cấp thông tin về tình hình hoạt động của HTX, tổ hợp tác (THT) và nhu cầu tham gia đề án.

Trong số này, 18 xã có HTX, THT hoạt động với tổng cộng 70 HTX, THT và 6,39 ngàn thành viên. Quy mô diện tích bình quân đạt 85 ha/HTX, THT, dao động từ 10-370ha.

Ngoài lực lượng sản xuất hiện có, các địa phương cũng ghi nhận nhu cầu thành lập mới HTX, THT tại 9/23 xã, dự kiến tăng thêm 14 tổ chức với 675 thành viên.

Theo ông Lê Văn Dũng- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, một trong những nội dung trọng tâm của đề án là xây dựng và nhân rộng mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Vụ Đông Xuân 2025-2026, tỉnh triển khai mô hình ứng dụng chuyển đổi số trong quy trình sản xuất và thí điểm hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV).

Mô hình thực hiện tại 2 HTX gồm HTX Sản xuất dịch vụ nông nghiệp Tấn Đạt (xã Trung Ngãi) và HTX Nông nghiệp Hậu Thành (xã Long Hồ), với quy mô 200ha. Bên cạnh mô hình mới, tỉnh tiếp tục duy trì 928ha sản xuất theo quy trình của đề án tại nhiều HTX như: Phước Hảo, Phát Tài, Thành Đạt, Dân Tiến, Rạch Lọp…

Ông Đoàn Văn Tài- Chủ tịch HĐQT HTX Sản xuất dịch vụ nông nghiệp Tấn Đạt (xã Trung Ngãi) chia sẻ: Mô hình sản xuất lúa tại xã Trung Ngãi quy mô 112ha, thu hút 212 hộ dân tham gia, tổ chức thành 3 tổ sản xuất: Tổ 1 chuyên canh 30ha lúa đặc sản ST25 theo tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế; Tổ 2 sản xuất 50ha lúa thường làm đối chứng; và Tổ 3 với 32ha lúa thường kết hợp thí điểm phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học. Mục tiêu chính là thử nghiệm quy mô nhỏ để rút kinh nghiệm, giảm sâu bệnh, tiết kiệm nước và hạn chế phụ thuộc hóa chất, từ đó tiến tới nhân rộng mô hình.

“Về hiệu quả tài chính, mô hình cho thấy sự tối ưu rõ rệt. Số lần can thiệp giảm từ 11 xuống còn 7 lần/vụ, giúp giảm công lao động. Chi phí vật tư đầu vào cũng giảm đáng kể, từ khoảng 1,2 triệu đồng/công xuống còn 900 ngàn đồng/công nhờ tận dụng nguồn lực tại chỗ và hạn chế hóa chất. Về môi trường, mô hình hướng đến sản xuất lúa phát thải thấp, kết hợp lắp đặt thiết bị theo dõi mực nước tự động nhằm kiểm soát kỹ thuật ngập khô xen kẽ và đo lượng khí thải. Đồng thời, mô hình gắn với 6 mục tiêu của Đề án 1 triệu hecta như: hình thành vùng chuyên canh quy mô lớn, giảm chi phí đầu vào, tổ chức sản xuất qua HTX, bảo vệ môi trường, tăng thu nhập và xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao phục vụ xuất khẩu. Qua vụ lúa đầu tiên, mô hình đã chứng minh hiệu quả về chi phí, môi trường và tổ chức sản xuất”- ông Tài cho biết thêm.

HTX Tấn Đạt hướng đến sản xuất lúa phát thải thấp, kết hợp lắp đặt thiết bị theo dõi mực nước tự động và đo lượng khí thải.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai đề án cũng còn gặp không ít khó khăn. Ông Đoàn Văn Tài chia sẻ: Hạ tầng thủy lợi chưa hoàn thiện khiến việc điều tiết nước còn bị động, ảnh hưởng đến kỹ thuật canh tác tiên tiến. Bên cạnh đó, giá lúa vẫn phụ thuộc thương lái, dễ biến động, trong khi chi phí đầu vào tăng cao làm giảm lợi nhuận nông dân.

Để đề án bảo đảm tiến độ và mục tiêu đề ra, ông Châu Văn Hòa- Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Mục tiêu lâu dài là phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và nông nghiệp xanh, gắn với nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu. Do đó, đơn vị có liên quan cần xây dựng kế hoạch kiểm tra tiến độ thực hiện đề án tại xã tham gia, đồng thời phối hợp với cơ quan chuyên môn để đánh giá khả năng cấp tín chỉ carbon, hướng tới tham gia thị trường tín chỉ carbon và thị trường gạo xanh được chứng nhận toàn cầu.

Đối với địa phương, cần khẩn trương xây dựng kế hoạch triển khai đề án năm 2026, xác định rõ vùng sản xuất, diện tích, nhiệm vụ thực hiện, công tác tập huấn và chuyển giao kỹ thuật. Đồng thời, tăng cường liên kết giữa HTX với doanh nghiệp, mở rộng kênh tiêu thụ và đưa sản phẩm lúa gạo tham gia đề án lên sàn thương mại điện tử nhằm quảng bá, tìm kiếm thị trường tiêu thụ bền vững.