Theo dự báo khí tượng thủy văn, El Niño tiếp tục duy trì cường độ mạnh, thậm chí có khả năng đạt mức rất mạnh vào tháng 10 - 12/2026. Mùa mưa được dự báo kết thúc sớm, lượng mưa thiếu hụt hơn 50%, khiến nguồn nước mặt giảm từ 50–70%.
Từ cuối tháng 11/2026, xâm nhập mặn có nguy cơ diễn biến nghiêm trọng, với ranh mặn 4‰ có khả năng lấn sâu 40–60 km vào nội đồng.
Nguy cơ ảnh hưởng sản xuất, chủ động tích trữ nước
Người dân vùng nông thôn Cà Mau chủ động trữ nước mưa phục vụ sinh hoạt trong mùa khô (Ảnh: T.N).
Ông Nguyễn Trần Thức - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau) cho biết, sản xuất trồng trọt trên địa bàn có nguy cơ chịu tác động lớn bởi hạn hán, xâm nhập mặn và El Niño.
Qua rà soát, ngành chuyên môn xác định khoảng 95.316 ha có khả năng bị ảnh hưởng do hạn, mặn, tập trung chủ yếu ở vụ lúa - tôm năm 2026 - 2027 và vụ lúa Đông Xuân 2026 - 2027.
Đáng lưu ý, khu vực sản xuất lúa ở phía Nam Cà Mau, thuộc địa bàn Cà Mau trước đây, chủ yếu sử dụng nguồn nước mưa và hầu như không có nguồn nước ngọt bổ sung. Nếu hạn hán, xâm nhập mặn xuất hiện sớm, nguy cơ thiếu nước, ảnh hưởng sinh trưởng và năng suất lúa là rất lớn.
Đối với vụ lúa - tôm, diện tích có khả năng bị ảnh hưởng khoảng 57.905 ha, trong đó 21.765 ha có nguy cơ ở mức cao và 36.140 ha ở mức trung bình. Đối với vụ lúa Đông Xuân, diện tích có khả năng bị ảnh hưởng khoảng 68.869 ha, trong đó khoảng 2.075 ha ở mức cao và 35.336 ha ở mức trung bình.
Trước nguy cơ trên, ngành nông nghiệp tăng cường theo dõi diễn biến thời tiết, nguồn nước và điều chỉnh lịch thời vụ phù hợp. Đối với vụ Đông Xuân, các địa phương tổ chức xuống giống luân phiên giữa các khu vực để điều tiết, luân chuyển nguồn nước; đồng thời kiểm tra độ mặn trước khi xuống giống lúa - tôm.
Ngành chuyên môn khuyến cáo nông dân tranh thủ các đợt mưa để rửa mặn, tiếp tục tháo nước sau mưa; ưu tiên sử dụng giống lúa chịu mặn, giống chất lượng cao, ngắn ngày. Trong thời gian nắng nóng, khô hạn, cần duy trì mực nước phù hợp trên ruộng để hạn chế bốc thoát nước.
Không chỉ ngành chức năng, người dân cũng đang chủ động chuẩn bị các phương án ứng phó. Ông Phạm Việt Miền - Trưởng ấp Chống Mỹ (xã Khánh Bình) cho biết, từ kinh nghiệm ứng phó với những đợt hạn, mặn trước đây, người dân trong ấp chủ động lấy và tích trữ nước ngọt vào hệ thống kênh trục ngay từ đầu mùa.
Mô hình sản xuất kết hợp lúa - tôm - cua - cá tại địa phương đang mang lại hiệu quả kinh tế khá cao, với năng suất lúa khoảng 6,4 - 7 tấn/ha, tổng thu nhập gần 100 triệu đồng/ha/năm. “Bà con rất phấn khởi và quyết tâm tuân thủ đúng lịch thời vụ để bảo vệ thành quả sản xuất trước những diễn biến bất lợi của El Niño”, ông Miền chia sẻ.
Bên cạnh sản xuất, nguy cơ thiếu nước sinh hoạt cũng được tỉnh đặc biệt quan tâm. Với đặc thù địa hình ba mặt giáp biển, hệ thống sông ngòi dày đặc và chịu tác động trực tiếp của thủy triều, nhiều khu vực trên địa bàn có thể bị ảnh hưởng khi hạn hán, xâm nhập mặn gia tăng.
Qua rà soát, toàn tỉnh có khoảng 13.770 hộ dân có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, chủ yếu tại các khu vực xa công trình cấp nước, vùng ven biển, vùng ngọt hóa và những nơi nguồn nước mặt bị nhiễm phèn, mặn.
Ông Tô Hoài Phương - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết, tỉnh đang duy tu, sửa chữa 46 công trình cấp nước hoạt động kém bền vững và khắc phục 92 công trình không hoạt động trong tổng số 370 công trình cấp nước tập trung hiện có.
Tỉnh cũng đẩy nhanh tiến độ các dự án cấp nước nông thôn cấp bách giai đoạn 2026 - 2028 tại các xã Biển Bạch, Khánh Lâm và Khánh An, với tổng quy mô phục vụ khoảng 7.000 hộ dân.
Đối với những khu vực dân cư sống phân tán, chưa thể kết nối với hệ thống đường ống, chính quyền địa phương sẽ bố trí bồn chứa, tổ chức vận chuyển nước tạm thời; đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa và Quỹ Phòng, chống thiên tai để hỗ trợ người dân khi bước vào cao điểm mùa khô.
Chủ động từ sớm, không để bị động trước mùa khô
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, Cà Mau quán triệt nguyên tắc chủ động từ sớm, từ xa, lấy phòng ngừa là chính và thực hiện nghiêm phương châm “4 tại chỗ”. Tỉnh phấn đấu 100% hộ dân có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt được rà soát, hướng dẫn và xây dựng phương án bảo đảm nước trước mùa khô; hoàn thành danh sách các hộ có nguy cơ thiếu nước trước ngày 30/9/2026.
Trong sản xuất lúa, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu hoàn thành xuống giống vụ Thu Đông trước ngày 15/10. Những khu vực chưa bảo đảm nguồn nước sẽ không xuống giống.
Từ ngày 25/10 đến 10/11, Cà Mau chủ động đóng cống, giữ ngọt, tích nước và điều tiết linh hoạt theo diễn biến độ mặn. Từ ngày 15/11, tiếp tục quan trắc, cảnh báo hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn; cập nhật tình hình hằng tuần để phục vụ chỉ đạo, điều hành.
Các khu vực có nguy cơ thiếu nước được rà soát, phân vùng, xây dựng bản đồ và cơ sở dữ liệu phục vụ điều hành sản xuất. Hệ thống quan trắc mưa, mực nước và độ mặn được duy trì thường xuyên nhằm kịp thời cảnh báo người dân.
Đối với nuôi trồng thủy sản, ngành nông nghiệp khuyến cáo điều chỉnh thời vụ, mật độ và phương thức nuôi phù hợp; hạn chế lấy, thay nước khi môi trường chưa bảo đảm, không mở rộng diện tích hoặc thả nuôi mới khi chưa chủ động được nguồn nước.
Ngành chuyên môn cũng tăng cường hướng dẫn quản lý môi trường ao nuôi trong điều kiện nắng nóng kéo dài, phối hợp với các địa phương xử lý kịp thời sự cố phát sinh, hạn chế thiệt hại cho người dân.
Trước đó, ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, chủ trì cuộc họp với Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị liên quan để rà soát kế hoạch ứng phó hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn do El Niño trong năm 2026 - 2027.
Ông Lê Văn Sử yêu cầu các ngành, địa phương không chủ quan, rà soát cụ thể từng địa bàn, từng lĩnh vực để xây dựng phương án ứng phó sát thực tế. Các cơ quan chuyên môn được giao khẩn trương hoàn thành bản đồ dự báo thiếu nước, xâm nhập mặn và nguy cơ sụt lún, làm cơ sở phân vùng rủi ro và triển khai giải pháp phù hợp. Các địa phương phải chủ động điều tiết nguồn nước, ưu tiên nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất; tăng cường thông tin, cảnh báo sớm, hướng dẫn người dân tích trữ và sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.
