Đây cũng là nội dung được các nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp trao đổi tại Diễn đàn "Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên", diễn ra ngày 18/7, do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên cùng Hội Làm vườn Việt Nam tổ chức.
Chuyển đổi xanh nâng cao giá trị nông sản
Phát biểu tại diễn đàn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên Lò Văn Cương cho biết: Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế, phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.
Theo ông Lò Văn Cương, những quy định về truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, tiêu chuẩn môi trường và các cam kết giảm phát thải vừa mở ra cơ hội, vừa đặt ra không ít thách thức đối với ngành nông nghiệp địa phương.
Ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên phát biểu tại diễn đàn (Ảnh: Quốc Định).
Với lợi thế về đất đai, thổ nhưỡng, khí hậu và hệ sinh thái, Điện Biên có nhiều điều kiện phát triển nông nghiệp hàng hóa, nông nghiệp hữu cơ và các vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến.
Những năm gần đây, tỉnh tập trung triển khai Nghị quyết số 11-NQ/TU về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững; lấy phát triển vùng nguyên liệu, chế biến, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết chuỗi giá trị làm trọng tâm.
Các đại biểu tham dự diễn đàn (Ảnh: Quốc Định).
Đến nay, địa phương đã hình thành nhiều vùng sản xuất quy mô lớn với hơn 10.000ha lúa chất lượng cao, trên 10.800ha cà phê, khoảng 12.400ha mắc ca và gần 5.000ha cây ăn quả.
Với diện tích tự nhiên hơn 954.000ha, trong đó đất nông nghiệp và lâm nghiệp chiếm khoảng 93%, Điện Biên còn nhiều dư địa để phát triển các vùng nguyên liệu phục vụ chế biến sâu và xuất khẩu.
Song song với mở rộng sản xuất, công tác xây dựng thương hiệu cũng được đẩy mạnh với hai chỉ dẫn địa lý cùng chín nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận đã được bảo hộ.
Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư năm 2026, tỉnh đã ký biên bản ghi nhớ với tám doanh nghiệp và nhà đầu tư nhằm phát triển vùng nguyên liệu, chăn nuôi tập trung và chế biến nông sản. Nhiều dự án đang được triển khai, tạo kỳ vọng nâng cao giá trị cho ngành nông nghiệp.
Tuy nhiên, theo lãnh đạo UBND tỉnh Điện Biên, sản xuất nông nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế như quy mô nhỏ lẻ, liên kết chuỗi chưa bền vững, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp và sức hút đầu tư chưa tương xứng với tiềm năng.
Tiến sỹ Lê Văn Đức, đại diện Hội Làm vườn Việt Nam chia sẻ tại diễn đàn (Ảnh: BTC cung cấp).
Khai thác lợi thế nông nghiệp đa giá trị
Tại diễn đàn, nhiều chuyên gia cho rằng Điện Biên cần phát triển nông nghiệp đa giá trị gắn với kinh tế tuần hoàn, khai thác hiệu quả lợi thế sinh thái và bản sắc địa phương. Đặc biệt, tỉnh Điện Biên sở hữu nguồn tài nguyên sinh học phong phú cùng nhiều tri thức bản địa, tạo nền tảng để phát triển các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng.
Trong đó, cà phê Arabica được đánh giá là sản phẩm có nhiều tiềm năng xây dựng thương hiệu đặc sản. Cùng với cà phê, khoảng 70% diện tích chè của tỉnh là các giống chất lượng cao và đang từng bước được cơ giới hóa trong các khâu chăm sóc, thu hoạch. Ngoài nhóm cây công nghiệp, nhiều loại cây ăn quả như xoài, chuối, cam, bưởi, mận, lê cũng mở ra cơ hội đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị sản xuất.
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh biến đổi khí hậu tác động ngày càng rõ nét, phát triển kinh tế tuần hoàn là hướng đi phù hợp nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao khả năng thích ứng. Trong đó, mô hình VAC truyền thống cần được nâng cấp bằng khoa học công nghệ, kết hợp quản lý hiệu quả nguồn nước, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện từng vùng và tăng cường liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.
Đồng thời, chuyển đổi số cần được triển khai đồng bộ thông qua nhật ký điện tử, cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, phát triển sản phẩm OCOP và nâng cao vai trò của các hợp tác xã. Đây được xem là giải pháp quan trọng giúp nông sản Điện Biên đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường, phù hợp với định hướng phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Khoa học công nghệ tạo động lực gia tăng giá trị
Các chuyên gia cũng kiến nghị tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, thu hút đầu tư, đào tạo nguồn nhân lực và nhân rộng các mô hình kinh tế tuần hoàn hiệu quả để tạo động lực phát triển lâu dài. Theo đó, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ từ khâu giống, canh tác đến bảo quản và chế biến.
Theo các chuyên gia, vùng Tây Bắc nói chung và tỉnh Điện Biên nói riêng có điều kiện thuận lợi phát triển cà phê Arabica. Nhiều giống mới đạt năng suất khoảng 3 tấn nhân/ha, có khả năng kháng bệnh tốt và chất lượng hạt cao. Tuy nhiên, việc thay thế giống cần đi đôi với quy trình canh tác phù hợp, áp dụng tưới tiết kiệm, quản lý vùng trồng theo yêu cầu truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn chống mất rừng của thị trường xuất khẩu.
Tưới nước và bón phân đúng thời điểm giúp cây ra hoa đồng đều, quả chín tập trung, giảm chi phí thu hoạch và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đồng thời, địa phương cần phát triển hệ thống sơ chế tại vùng nguyên liệu, xây dựng các điểm thu mua, chế biến tập trung nhằm hạn chế ùn ứ nông sản vào mùa thu hoạch và giảm phụ thuộc vào thương lái.
Ở góc độ chế biến sau thu hoạch, các chuyên gia cho rằng, chế biến sâu là mắt xích quan trọng để gia tăng giá trị nông sản. Theo đó, đối với lúa gạo cần ưu tiên công nghệ sấy, bảo quản bằng silo và chế biến gạo chất lượng cao. Với cà phê và chè, cần phát triển các dòng sản phẩm đặc sản, rang xay, lên men có kiểm soát và chiết xuất các hoạt chất có giá trị.
Đối với cây ăn quả, cần đầu tư hệ thống kho lạnh, tiền làm lạnh, công nghệ bao gói khí biến đổi (MAP), cấp đông nhanh (IQF), sấy lạnh và sấy thăng hoa nhằm kéo dài thời gian bảo quản, giảm thất thoát sau thu hoạch. Bên cạnh đó, việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc nguyên liệu sinh học cũng được đánh giá là giải pháp hiệu quả, góp phần hình thành chuỗi sản xuất tuần hoàn, giảm phát thải và nâng cao giá trị kinh tế.
Với định hướng phát triển nông nghiệp xanh, ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ và đẩy mạnh chế biến sâu, tỉnh Điện Biên đang từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng, nâng cao sức cạnh tranh cho các sản phẩm chủ lực và xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, phát triển bền vững.
Quốc Định
