Đẩy mạnh chuyển đổi cây trồng theo lợi thế địa phương

Nhiều mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, để triển khai thực hiện có hiệu quả kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa, một số UBND xã, phường thành lập BCĐ hoặc tổ công tác và phân công trách nhiệm từng thành viên tổ chức thực hiện kế hoạch chuyển đổi. Niêm yết công khai thủ tục chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa tại bộ phận một cửa của UBND xã, phường để người dân biết và thực hiện.

Từng vụ lúa, địa phương xây dựng kế hoạch tổ chức thăm đồng hướng dẫn chăm sóc, sản xuất lúa, phối hợp kiểm tra và thống kê lại tình hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa, nhằm theo dõi, nhắc nhở và hướng dẫn người dân thực hiện đúng quy định. Trong năm 2025, chưa thực hiện xử phạt vi phạm trong việc chuyển đổi không đúng theo quy định.

Theo đó, tại nhiều địa phương, nông dân đã đẩy mạnh cải tạo vườn tạp, chuyển đổi những diện tích sản xuất kém hiệu quả; đồng thời linh hoạt chuyển từ đất chuyên lúa sang mô hình 1 vụ lúa- 1 vụ màu hoặc lên liếp trồng cây ăn trái như sầu riêng, cam, bưởi, mít, tắc, khóm... phù hợp với lợi thế về thổ nhưỡng, điều kiện canh tác tại vùng. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, thích ứng với biến đổi khí hậu và cải thiện thu nhập cho người dân.

Chú Nguyễn Văn Đầy (xã Hòa Bình) cho hay: “Trước đây trồng lúa ở vùng đất Bưng Sẫm này kém hiệu quả, nhiều khi thua lỗ bởi giá lúa bấp bênh. Từ khi chuyển sang trồng khóm, cây phát triển tốt, chi phí đầu tư thấp hơn, đầu ra ổn định, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn trồng lúa 3-4 lần”.

Trong năm 2025, toàn tỉnh có gần 4,2 ngàn hecta chuyển đổi cây trồng, đạt 14,74% so kế hoạch. Trong đó, trên 3,2 ngàn hecta chuyển sang cây hàng năm, trên 882 hecta chuyển sang cây lâu năm, 27 hecta chuyển sang kết hợp nuôi thủy sản.

Theo ông Trần Trường Giang- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời gian qua, được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của UBND tỉnh, chính sách hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng được ban hành kịp thời tạo thuận lợi cho quản lý, giám sát việc chuyển đổi đất trồng lúa sang cây trồng khác, sử dụng đất trồng lúa trên địa bàn tỉnh.

Công tác quy hoạch, phân vùng sản xuất, nhất là đối với vùng trọng điểm được xây dựng kịp thời; kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng của cấp tỉnh, cấp xã được điều chỉnh, bổ sung và ban hành hàng năm phù hợp với từng loại cây trồng, vật nuôi chuyển đổi tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển đổi sản xuất cụ thể theo từng vùng, từng địa phương.

Kết cấu hạ tầng thủy lợi, giao thông, điện không ngừng được quan tâm đầu tư nâng cấp, đáp ứng cơ bản nhu cầu chuyển đổi cơ cấu sản xuất trên đất trồng lúa.

Người dân đồng tình hưởng ứng thực hiện việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, góp phần đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp, cải thiện thu nhập cho người sản xuất. Nhiều mô hình chuyển đổi mang lại thu nhập cao hơn so với trồng lúa đơn thuần, góp phần ổn định đời sống người dân.

Theo ngành nông nghiệp, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại địa phương vẫn đối mặt không ít khó khăn, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và công tác quản lý.

Cụ thể, phần lớn nông dân chỉ đăng ký khi có chính sách hỗ trợ, còn lại tự phát, dẫn đến không phù hợp quy hoạch, gây khó trong quản lý. Diện tích lúa thu hẹp, chuyển đổi manh mún, đan xen với đất vườn, ảnh hưởng đến cơ giới hóa và phòng trừ dịch hại. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết nên khó hình thành vùng hàng hóa lớn, việc tiêu thụ còn bấp bênh. Thị trường không ổn định, phụ thuộc thương lái khiến giá cả biến động, ảnh hưởng tâm lý người dân. Ngoài ra, thời tiết bất thường, sâu bệnh phát sinh cũng làm giảm hiệu quả và tính bền vững sau chuyển đổi.

Theo ngành chức năng, chuyển đổi đất trồng lúa là xu hướng tất yếu trong quá trình cơ cấu lại ngành nông nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và cải thiện thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, quá trình này cần được thực hiện trên cơ sở quy hoạch khoa học, có sự hỗ trợ đồng bộ về chính sách tài chính, tín dụng, kỹ thuật và thị trường. Điều này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp mà còn bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân, đồng thời phục vụ mục tiêu phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Để nâng cao hiệu quả chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ngành nông nghiệp xác định cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Theo ông Trần Trường Giang, thời gian tới, ngành nông nghiệp tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi và đổi mới cơ cấu cây trồng phù hợp với lợi thế từng địa phương và nhu cầu thị trường, thích ứng với biến đổi khí hậu; quản lý linh hoạt mục đích sử dụng đất nông nghiệp nhằm phát huy lợi thế ngành sản xuất trọng điểm, bảo đảm nhu cầu trong nước và phục vụ xuất khẩu. Ưu tiên phát triển cây trồng có lợi thế so sánh và nhu cầu lớn (cây dừa, cây ăn trái, lúa gạo chất lượng cao và một số loại hoa màu...); hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung ổn định, quy mô lớn, tổ chức sản xuất theo chuỗi đối với sản phẩm chủ lực quốc gia; khuyến khích, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ; đẩy mạnh sử dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước, hiệu quả, phù hợp với điều kiện biến đổi khí hậu.