Bảo vệ thị trường để doanh nghiệp, ngành hàng phát triển
Tiếp nối thành công của Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2024 và 2025, sáng 18/9, tại Hải Phòng, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026 với chủ đề: “Thúc đẩy năng lực sản xuất quốc gia - kiến tạo động lực cho tăng trưởng”. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân tham dự và phát biểu khai mạc diễn đàn.
Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026 được tổ chức trong bối cảnh kinh tế và thương mại thế giới tiếp tục có những biến động nhanh chóng và phức tạp. Cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn ngày càng sâu sắc; xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng; chuỗi cung ứng tiếp tục được tái cấu trúc. Nhiều quốc gia tăng cường các chính sách hỗ trợ sản xuất trong nước và bảo vệ những ngành công nghiệp có ý nghĩa quan trọng.
Đáng chú ý, tình trạng dư thừa công suất tại một số ngành sản xuất trên thế giới đang tạo thêm áp lực đối với thương mại toàn cầu. Khi năng lực sản xuất vượt quá khả năng hấp thụ của thị trường, hàng hóa có xu hướng tìm kiếm các thị trường xuất khẩu mới. Khi một thị trường lớn áp dụng biện pháp hạn chế nhập khẩu, dòng thương mại cũng có thể chuyển hướng sang những thị trường khác.
Đối với Việt Nam - một nền kinh tế có độ mở cao, hội nhập sâu rộng và đang duy trì tốc độ phát triển nhanh, những thay đổi đó vừa mang lại cơ hội, vừa đặt ra những thách thức mới đối với thị trường trong nước và các ngành sản xuất của chúng ta. Chính trong bối cảnh đó, vấn đề bảo vệ thị trường nội địa, củng cố năng lực sản xuất quốc gia và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế cần được đặt ra một cách chủ động hơn.
Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân phát biểu khai mạc diễn đàn.
Phát biểu khai mạc diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam không chỉ là tăng trưởng nhanh mà còn phải xây dựng được những nền tảng đủ vững chắc để duy trì tăng trưởng cao và bền vững trong dài hạn.
Chính vì vậy, việc tiếp tục mở rộng thị trường, thúc đẩy xuất khẩu, thu hút đầu tư và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu là một trong những nhiệm vụ cấp thiết. Nhưng đồng thời, Việt Nam cũng cần xây dựng một nền sản xuất trong nước có năng lực cạnh tranh, có khả năng thích ứng và có sức chống chịu tốt trước những biến động từ bên ngoài. Trong đó, các ngành công nghiệp nền tảng có vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là những ngành cung cấp tư liệu sản xuất và các đầu vào cơ bản cho nhiều hoạt động của nền kinh tế, có tính liên kết và lan tỏa cao.
“Trong bức tranh đó, phòng vệ thương mại có một vai trò quan trọng. Phòng vệ thương mại không đồng nghĩa với bảo hộ và không nhằm loại bỏ cạnh tranh từ hàng hóa nhập khẩu. Việt Nam tiếp tục nhất quán với chủ trương hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng.
Nhưng hội nhập cũng đòi hỏi chúng ta phải biết sử dụng đầy đủ và hiệu quả những công cụ hợp pháp mà hệ thống thương mại quốc tế cho phép để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của ngành sản xuất trong nước”, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh.
Cũng theo Thứ trưởng, các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ khi được áp dụng đúng điều kiện, dựa trên bằng chứng và kết quả điều tra khách quan, có thể góp phần xử lý tác động bất lợi của hàng hóa nhập khẩu và khôi phục môi trường cạnh tranh công bằng.
Toàn cảnh Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026.
Nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp trong phòng vệ thương mại, Thứ trưởng cho rằng, trong quá trình ứng phó với các vụ việc điều tra, phòng vệ thương mại có thể tạo ra một “khoảng thời gian chiến lược” cho doanh nghiệp, doanh nghiệp có thể tận dụng cơ hội để phát triển. Song nếu doanh nghiệp chỉ trông chờ vào sự bảo vệ của biện pháp mà không tiếp tục đổi mới công nghệ, cải thiện quản trị, giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm thì lợi ích từ phòng vệ thương mại sẽ không thể bền vững.
Do đó, Thứ trưởng nhắc lại, tinh thần của các biện pháp phòng vệ thương mại cần được xác định rõ, đó là bảo vệ để phát triển, chứ không phải bảo vệ để tránh cạnh tranh.
Tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp
Thực tiễn quốc tế cho thấy nhiều quốc gia, cả phát triển và đang phát triển, đang sử dụng ngày càng chủ động các công cụ phòng vệ thương mại và nhiều công cụ quản lý thương mại khác để bảo vệ năng lực sản xuất trong nước. Điều đó cho thấy cạnh tranh thương mại ngày nay ngày càng gắn chặt với cạnh tranh về năng lực sản xuất quốc gia.
Đối với Việt Nam, yêu cầu đặt ra không phải là chạy theo xu hướng bảo hộ, mà là phải nâng cao năng lực quản trị thương mại, chủ động nhận diện rủi ro và sử dụng hiệu quả các công cụ hợp pháp để bảo vệ môi trường cạnh tranh công bằng.
Từ thực tế đó, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho rằng, công tác phòng vệ thương mại trong giai đoạn tới cần có một bước chuyển quan trọng, từ phản ứng với từng vụ việc sang chủ động quản trị rủi ro thương mại.
“Muốn vậy, trước hết cần tăng cường cảnh báo sớm, theo dõi chặt chẽ biến động dòng thương mại, giá nhập khẩu, năng lực sản xuất và tình trạng dư thừa công suất tại các thị trường lớn.
Thứ hai là dữ liệu. Phòng vệ thương mại là lĩnh vực dựa trên bằng chứng. Doanh nghiệp và hiệp hội cần từng bước chuẩn hóa và xây dựng hệ thống dữ liệu ngành để có thể phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường và sẵn sàng hành động khi cần thiết.
Thứ ba là phối hợp. Cần tăng cường hơn nữa sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp, cơ quan hải quan, các bộ, ngành và địa phương, từ cảnh báo sớm, điều tra cho tới giám sát thực thi và chống lẩn tránh biện pháp.
Cuối cùng, phải gắn phòng vệ thương mại với chính sách phát triển công nghiệp", Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh.
Cũng theo Thứ trưởng, phòng vệ thương mại không thể thay thế chính sách công nghiệp. Nhưng chính sách công nghiệp cũng khó phát huy đầy đủ hiệu quả nếu những ngành sản xuất đang được khuyến khích đầu tư phải cạnh tranh trong một môi trường bị bóp méo bởi các hành vi thương mại không công bằng. Phòng vệ thương mại cần góp phần tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng; còn doanh nghiệp phải chuyển hóa môi trường đó thành năng suất, công nghệ, chất lượng và năng lực cạnh tranh thực chất.
Cùng chung quan điểm, ông Nguyễn Ngọc Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cũng nhìn nhận, Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn, Việt Nam kiên định hội nhập nhưng năng lực nội sinh, tự chủ phải mạnh hơn. Để làm được điều đó, mở cửa thị trường phải đi cùng duy trì môi trường cạnh tranh công bằng; đẩy mạnh xuất khẩu phải gắn liền với đa dạng hóa thị trường và nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa; thu hút FDI phải gắn chặt với chuyển giao công nghệ và kết nối doanh nghiệp trong nước.
Để xây dựng một nền sản xuất quốc gia có sức chống chịu, ông Nguyễn Ngọc Anh cho rằng cần tập trung nâng cao năng lực sản xuất của nhóm ngành công nghiệp nền tảng (thép, hóa chất cơ bản, vật liệu mới, cơ khí chế tạo, năng lượng tái tạo) - đây là "nền móng" cung cấp đầu vào quan trọng cho toàn bộ nền kinh tế, quyết định mức độ tự chủ quốc gia; và nhóm ngành công nghệ chiến lược, hướng tới tương lai (bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, công nghệ xanh, tự động hóa) - nhóm này tạo ra sức cạnh tranh đột phá và mở rộng không gian tăng trưởng mới.
Song song với việc bảo vệ và phát triển sản xuất các ngành công nghiệp nền tảng, thị trường trong nước cũng cần được nhìn nhận là một bệ đỡ quan trọng của nền kinh tế. Với thị trường nội địa 100 triệu dân, doanh nghiệp có không gian để đạt quy mô sản xuất, tích lũy vốn và hoàn thiện công nghệ trước khi vươn ra quốc tế.
Ông Nguyễn Ngọc Anh nhấn mạnh, trong bối cảnh thực thi 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA), để thị trường nội địa phát huy vai trò bệ đỡ, điều kiện tiên quyết là phải duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh. Nếu doanh nghiệp trong nước phải cạnh tranh kéo dài với hàng hóa bán phá giá hoặc được trợ cấp không phù hợp, động lực đầu tư dài hạn sẽ bị triệt tiêu. Vì vậy, phát triển thị trường nội địa và bảo đảm cạnh tranh công bằng phải được coi là hai mặt của cùng một chiến lược.
Diễn đàn Phòng vệ thương mại được tổ chức thường niên nhằm tạo không gian trao đổi chính sách giữa cơ quan quản lý nhà nước, các chuyên gia, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp về những vấn đề đang đặt ra đối với công tác phòng vệ thương mại của Việt Nam.
