Trên diện tích gần 9.800m², Chợ phiên vùng cao Hợp Thành được tạo bởi hệ thống sân chợ có mái che, khu kinh doanh ngoài trời, hệ thống điện, thoát nước, phòng cháy, chữa cháy, cổng chào và 38 ki-ốt.
Cùng với các gian hàng cố định, chợ còn có nhiều người dân mang nông sản, thực phẩm và sản vật tự sản, tự tiêu đến bán, tạo nên nét đặc trưng của phiên chợ vùng cao.
Chợ phiên vùng cao Hợp Thành họp vào mỗi chủ nhật hàng tuần (Ảnh: Minh Ngọc)
Người dân đến đây không đơn thuần để mua một món hàng. Họ gặp nhau, trò chuyện, trao đổi những câu chuyện về mùa màng, giá cả và cuộc sống. Với những hộ sản xuất nhỏ, chợ mở thêm một kênh tiêu thụ nông sản ngay tại địa phương. Với người mua, đây là nơi có thể tìm thấy những sản phẩm gần gũi với đời sống và mang dấu ấn của vùng đất Hợp Thành.
Quy mô chợ phụ thuộc vào thời tiết, mùa vụ và nhu cầu tiêu dùng, nên lượng hàng hóa, người bán, người mua thay đổi qua từng phiên.
Khi thời tiết thuận lợi, người bán và người mua đến đông hơn, các khu vực ngoài trời trở nên nhộn nhịp. Ngược lại, những ngày mưa lớn hoặc thời tiết bất lợi, lượng người đến chợ giảm rõ rệt. Với nhóm rau và nông sản địa phương, lượng hàng hóa cũng thay đổi theo mùa vụ sản xuất và nhu cầu tiêu dùng. Chính sự biến động ấy lại tạo nên nét tự nhiên của một phiên chợ gắn với đời sống sản xuất nông nghiệp.
Từ thực tế đó, Hợp Thành đang đặt ra một hướng đi rộng hơn cho Chợ phiên vùng cao: làm sao để những sản vật địa phương không chỉ được bán tại chợ mà còn trở thành một phần của câu chuyện về vùng đất và con người nơi đây.
Những vị trí thuận lợi trong khu vực chợ được định hướng ưu tiên cho nông sản đặc sản địa phương, sản phẩm OCOP và rau sạch của người dân. Đồng thời, một phần không gian vẫn được dành cho những người dân ở khu vực xa trung tâm mang nông sản tự sản, tự tiêu đến trao đổi trong ngày phiên. Cách tổ chức này vừa tạo điều kiện tiêu thụ sản phẩm địa phương, vừa giữ được nét tự nhiên, đa dạng vốn có của một phiên chợ vùng cao.
Mỗi Chủ nhật, Chợ phiên vùng cao Hợp Thành lại rộn ràng sắc màu của sản vật, ẩm thực và đời sống vùng cao (Ảnh: Minh Ngọc).
Bởi sức hấp dẫn của chợ không chỉ nằm ở những gian hàng được sắp xếp ngay ngắn, mà còn ở những sản vật mang theo câu chuyện của người làm ra chúng. Mớ rau từ ruộng, con gà nuôi trong vườn, những món bánh, món ăn quen thuộc hay sản phẩm đặc trưng của địa phương... mỗi mặt hàng đều góp phần tạo nên diện mạo riêng cho phiên chợ.
Không gian chợ phiên cũng mở ra một hướng phát triển khác, đưa văn hóa hiện diện ngay trong đời sống mua bán bằng những hình thức gần gũi với cộng đồng.
Hợp Thành có cộng đồng các dân tộc Tày, Giáy, Xa Phó, Dao, ... cùng sinh sống, với nhiều giá trị văn hóa đặc trưng. Trên nền tảng đó, xã đang triển khai các bước xây dựng phương án thành lập Đội văn nghệ dân gian, hướng tới tổ chức những tiết mục mang đậm bản sắc dân tộc vào ngày phiên, tạo thêm điểm nhấn cho không gian chợ và thu hút khách du lịch.
Một làn điệu dân gian vang lên giữa phiên chợ; một tiết mục văn nghệ truyền thống được biểu diễn ngay nơi người dân đang mua bán; những món ăn, sản phẩm địa phương được giới thiệu cùng câu chuyện về nguồn gốc, cách làm... Khi đó, chợ không còn chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà có thể trở thành một không gian trải nghiệm văn hóa.
Đây cũng là hướng đi có thể mở ra mối liên kết giữa chợ với du lịch. Du khách đến Hợp Thành không chỉ có thêm một địa điểm để tham quan, mà có thể trực tiếp cảm nhận nhịp sống của cộng đồng, thưởng thức sản vật địa phương và tìm hiểu những nét văn hóa được lưu giữ trong đời sống thường ngày.
Để những định hướng ấy có thể trở thành hiện thực, việc đưa hoạt động chợ vào nền nếp là yêu cầu trước tiên.
Sau khi tiếp nhận cơ sở hạ tầng, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã đã tham mưu kiện toàn Tổ quản lý chợ, xây dựng quy chế, nội quy, hợp đồng thuê ki-ốt và điểm kinh doanh; sắp xếp lại các ngành hàng, tăng cường yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy và phối hợp bảo đảm trật tự giao thông trong ngày phiên. Công tác tuyên truyền tại khu vực chợ cũng được duy trì với những nội dung thiết thực, gắn với đời sống người dân.
Những bước đi này tạo nền tảng để Chợ phiên vùng cao Hợp Thành từng bước hình thành một môi trường kinh doanh an toàn, văn minh, đồng thời có thêm điều kiện phát huy giá trị văn hóa và sản vật địa phương.
Thực tế, hoạt động của chợ vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Cơ sở vật chất và điều kiện phục vụ hoạt động kinh doanh cần được quan tâm nâng cấp; việc tổ chức giao thông trong ngày phiên còn những điểm cần khắc phục. Công tác quản lý nguồn gốc hàng hóa, an toàn thực phẩm và duy trì nền nếp kinh doanh cũng cần tiếp tục được tăng cường. Đặc thù chợ phiên khiến lượng người bán, người mua và hoạt động kinh doanh biến động theo thời tiết, mùa vụ.
Nhìn từ thực tế hoạt động hiện nay, Chợ phiên vùng cao Hợp Thành vẫn còn nhiều dư địa để hoàn thiện và phát huy hiệu quả. Điều quan trọng là từng bước tạo dựng diện mạo riêng cho chợ, gắn hoạt động mua bán với lợi thế về sản vật, văn hóa và đời sống cộng đồng.
Với sản vật nông nghiệp phong phú, sự đa dạng văn hóa của các dân tộc Tày, Giáy, Xa Phó và nhu cầu giao thương của người dân, Hợp Thành có cơ sở để xây dựng chợ trở thành một không gian sinh hoạt cộng đồng đặc trưng, nơi vừa đáp ứng nhu cầu mua bán, vừa quảng bá sản vật và những giá trị văn hóa địa phương.
Một khu chợ vùng cao không chỉ ở quy mô, mà quan trọng là bản sắc. Bản sắc ấy được tạo nên từ sản vật quê hương, từ những người trực tiếp sản xuất, buôn bán, từ những món ăn quen thuộc và không khí giao lưu trong mỗi chợ phiên.
Với Hợp Thành, khi những giá trị ấy được kết nối và phát huy, chợ phiên không chỉ đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa mà còn có thể trở thành một không gian gặp gỡ của sản vật, văn hóa và con người. Từ đó, những sản vật địa phương có thêm cơ hội đến với người tiêu dùng, người dân có thêm sinh kế, còn chợ phiên từng bước trở thành một nét riêng trong đời sống vùng cao Hợp Thành
Nguyễn Hải - Nguyễn Cường - Đức Minh
