Áp lực không chỉ nằm ở nguồn điện
Những ngày cuối tháng 5/2026, miền Bắc bước vào đợt nắng nóng gay gắt diện rộng với nền nhiệt phổ biến 38 - 40 độ C, nhiều nơi vượt ngưỡng 40 độ C. Nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến, đặc biệt vào khung giờ trưa và tối, khiến hệ thống điện liên tục vận hành trong trạng thái căng thẳng.
Biểu đồ phụ tải ngày 23/5. Nguồn: NSMO
Theo số liệu của Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), ngày 26/5/2026, công suất cực đại của hệ thống điện quốc gia đã đạt hơn 58.100 MW - đây là mức cao nhất từ trước đến nay. Riêng miền Bắc ghi nhận phụ tải vượt xa các mốc của năm 2025. Không ít địa phương đã xảy ra tình trạng quá tải cục bộ lưới điện phân phối, dẫn tới mất điện tạm thời tại một số khu dân cư.
Tại Hà Nội, nhiều khu vực thuộc các phường Hà Đông, Cầu Giấy, Hoàng Mai, Long Biên, Từ Liêm phản ánh tình trạng điện chập chờn vào buổi tối khi hàng loạt điều hòa hoạt động đồng thời. Ở Bắc Ninh và Quảng Ninh - hai địa phương có tốc độ phát triển công nghiệp và đô thị hóa cao, ngành điện cũng ghi nhận nhiều đường dây và máy biến áp vận hành đầy tải trong nhiều giờ liên tục.
Điều đáng nói, nhiều sự cố không xuất phát từ thiếu nguồn điện quốc gia, mà đến từ tình trạng “nghẽn” lưới điện cục bộ. Khi hàng nghìn hộ dân cùng bật điều hòa nhiệt độ thấp, cộng thêm hệ thống chiếu sáng thương mại, biển quảng cáo, trung tâm thương mại hoạt động dày đặc vào giờ cao điểm, áp lực dồn lên lưới điện phân phối là rất lớn.
Trước diễn biến nắng nóng kéo dài và nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh, nhiều trạm biến áp 220kV khu vực Hà Nội đã ghi nhận mức mang tải từ 90% đến trên 100% ngay từ đầu giờ sáng ngày 25/5, cho thấy áp lực rất lớn lên hệ thống điện Thủ đô trong cao điểm mùa hè 2026.
Theo số liệu vận hành tại các trạm biến áp khu vực Hà Nội, vào thời điểm 8h ngày 25/5, hàng loạt máy biến áp đã vận hành ở ngưỡng rất cao. Đáng chú ý, tại trạm biến áp 220kV Thường Tín, cả AT3 và AT4 đều ghi nhận mức mang tải lên tới 102%, vượt ngưỡng an toàn thông thường của thiết bị vận hành.
Lực lượng quản lý vận hành TBA 500kV Thường Tín liên tục kiểm tra, soi phát nhiệt các thiết bị ngoài sân phân phối.
Ông Phạm Quang Hòa – Phó Giám đốc Công ty Truyền tải điện 1 cho biết: ngay trong đầu giờ sáng ngày 25/5 tại trạm biến áp 220kV Chèm, máy AT2 cũng đạt mức mang tải 100%, trong khi nhiều thiết bị khác tại Hà Đông, Mai Động, Tây Hà Nội và Đông Anh đều dao động quanh ngưỡng 90-98%. Đến trưa vào chiều các AT hầu như mang tải vượt công suất định mức.
Số liệu trên cho thấy áp lực phụ tải không chỉ xuất hiện vào khung giờ cao điểm buổi trưa hoặc tối mà đã dồn lên hệ thống từ đầu giờ sáng cho thấy nhu cầu sử dụng điều hòa và các thiết bị làm mát tăng mạnh trên diện rộng do nền nhiệt cao kéo dài nhiều ngày liên tiếp.
“Đáng chú ý, trước khi đóng điện máy biến áp AT7 Hà Đông (trước ngày 24/5/2026) một số thiết bị tại khu vực này từng vận hành trong tình trạng rất căng thẳng. Ngày 15/5, máy AT5 Hà Đông từng mang tải trên 103%, còn ngày 23/5 duy trì ở mức trên 92%. Sau khi bổ sung thêm nguồn AT7, mức tải tại các máy biến áp Hà Đông đã giảm đáng kể trong ngày 24/5, tuy nhiên đến sáng 25/5 phụ tải tiếp tục tăng trở lại lên quanh ngưỡng 90%”, ông Hòa cho biết.
Theo ông Hòa, tình hình mang tải đạt và vượt công suất định mức các máy biến áp cho thấy áp lực cung ứng điện tại Hà Nội và khu vực phụ cận đang ngày càng lớn trong bối cảnh miền Bắc bước vào cao điểm nắng nóng. Việc nhiều máy biến áp vận hành sát hoặc vượt ngưỡng thiết kế kéo dài không chỉ gây áp lực cho công tác điều độ mà còn tiềm ẩn nguy cơ quá tải cục bộ nếu phụ tải tiếp tục tăng đột biến.
Lãng phí điện đang làm gia tăng áp lực hệ thống
Các chuyên gia ngành điện nhận định, trong điều kiện nhu cầu điện tăng nhanh, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, việc sử dụng điện tiết kiệm và điều chỉnh phụ tải vào giờ cao điểm có ý nghĩa rất quan trọng nhằm giảm áp lực cho hệ thống điện truyền tải và phân phối.
Đây là thực tế cần được nhìn nhận thẳng thắn, điều đó cho thấy mất điện giờ đây không còn là câu chuyện riêng của ngành điện, mà phản ánh trực tiếp cách xã hội đang tiêu dùng năng lượng.
Trong nhiều năm, Việt Nam vẫn quen với cách tiếp cận “có điện là dùng”, trong khi tư duy sử dụng điện hiệu quả chưa thực sự trở thành nếp sống phổ biến.
Công nhân sử dụng thiết bị soi phát nhiệt để kiểm tra các điểm đấu nối, kịp thời phát hiện nguy cơ bất thường tại TBA 500kV Vĩnh Yên chiều ngày 26/5. Ảnh: Phương Cúc
Không khó để bắt gặp hình ảnh nhiều cơ quan công sở duy trì nhiệt độ điều hòa ở mức dưới 25 độ C giữa thời điểm nắng nóng cực đoan, bất chấp khuyến cáo của Bộ Công Thương về việc sử dụng điều hòa từ 26 độ C trở lên. Nhiều tòa nhà văn phòng bật điều hòa cả hành lang, khu vực công cộng dù không có người sử dụng.
Tại các đô thị lớn, hệ thống biển quảng cáo LED, màn hình điện tử ngoài trời và chiếu sáng thương mại vẫn hoạt động với cường độ cao xuyên đêm. Một số tuyến phố thương mại sử dụng lượng điện lớn cho mục đích trang trí trong khi khu dân cư lân cận có nguy cơ quá tải điện sinh hoạt.
Ở góc độ kỹ thuật, những hành vi tưởng nhỏ này lại tác động rất lớn đến vận hành hệ thống điện. Chỉ cần nhiệt độ điều hòa giảm thêm 1 độ C, điện năng tiêu thụ có thể tăng từ 2–3%. Khi hàng triệu thiết bị cùng hoạt động trong khung giờ cao điểm, phụ tải toàn hệ thống sẽ tăng lên rất nhanh.
Điều đáng lo ngại là phụ tải tăng đỉnh không chỉ gây áp lực cho ngành điện mà còn kéo theo chi phí xã hội rất lớn. Để đáp ứng nhu cầu điện tăng cao trong vài giờ cao điểm, hệ thống buộc phải huy động các nguồn điện giá thành cao, hiệu suất thấp hoặc phải đầu tư thêm lưới điện và nguồn dự phòng với chi phí rất lớn.
Nói cách khác, sự lãng phí điện hôm nay đang làm tăng chi phí của toàn nền kinh tế ngày mai.
Tiết kiệm điện là “nguồn điện rẻ nhất và nhanh nhất”
Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng mạnh cùng tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa và sự phát triển của các trung tâm dữ liệu, xe điện, hạ tầng số…, Việt Nam không thể chỉ trông chờ vào việc xây thêm nguồn điện. Nguồn điện rẻ nhất và nhanh nhất chính là phần điện năng được tiết kiệm. Một kWh điện tiết kiệm được trong giờ cao điểm có giá trị lớn hơn nhiều so với một kWh điện phải đầu tư thêm nhà máy, đường dây và nhiên liệu để sản xuất. Đây là điều mà nhiều quốc gia đã coi là “nguồn năng lượng đầu tiên” trong chiến lược an ninh năng lượng.
Nhân viên Đội quản lý điện khu vực Hạ Long xử lý khiếm khuyết lưới điện trung thế trong cao điểm nắng nóng. Ảnh: Ngọc Lan
Vì vậy, tiết kiệm điện cần được nhìn nhận như một giải pháp quản trị đô thị và quản trị nhu cầu năng lượng chứ không đơn thuần là phong trào vận động mang tính thời điểm.
Các địa phương cần mạnh tay hơn trong quản lý sử dụng điện tại công sở, trung tâm thương mại, hệ thống chiếu sáng công cộng và quảng cáo ngoài trời. Những quy định về nhiệt độ điều hòa, tắt thiết bị ngoài giờ làm việc hay hạn chế chiếu sáng không cần thiết cần được kiểm tra thực chất thay vì chỉ dừng ở khuyến cáo.
Bên cạnh đó, cần thúc đẩy mạnh cơ chế điều chỉnh phụ tải điện (DR), khuyến khích doanh nghiệp dịch chuyển sản xuất khỏi giờ cao điểm. Việc áp dụng biểu giá điện phù hợp theo thời gian sử dụng cũng sẽ góp phần thay đổi hành vi tiêu dùng điện.
Quan trọng hơn cả là thay đổi nhận thức xã hội. Mỗi hộ gia đình tắt bớt một thiết bị không cần thiết, mỗi cơ quan nâng điều hòa thêm 1–2 độ C, mỗi cửa hàng giảm bớt chiếu sáng sau giờ cao điểm… đều góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các đợt nắng nóng ngày càng cực đoan, tiết kiệm điện không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích. Đó là trách nhiệm chung để bảo vệ an ninh năng lượng, giảm áp lực đầu tư cho hệ thống điện và bảo đảm sự vận hành ổn định của nền kinh tế. Mỗi gia đình hãy bớt một thiết bị điện không sử dụng vào giờ cao điểm sẽ giúp mọi nhà cùng có điện.
