Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh (BCSI) cho rằng, chìa khóa nằm ở điều hành linh hoạt, hài hòa chính sách, đồng thời đẩy nhanh tái cấu trúc các động lực tăng trưởng và nguồn lực của nền kinh tế.
Cân bằng chính sách để vừa ổn định, vừa tăng trưởng
- Thưa ông, trong bức tranh tăng trưởng hiện nay, đâu là những “đầu tàu” đang giữ nhịp cho nền kinh tế?
TS. Võ Trí Thành: Quý I/2206, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, lạm phát được kiểm soát, tăng trưởng được thúc đẩy, các cân đối lớn của nền kinh tế được bảo đảm. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý I ước tăng 7,83% so với cùng kỳ; 23/34 địa phương đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) từ 8% trở lên, trong đó Hà Tĩnh, Ninh Bình, Hải Phòng, Hưng Yên đạt từ 10% trở lên.
Tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý I ước tăng 7,83% so với cùng kỳ
Có thể thấy một số địa phương vẫn duy trì được tốc độ tăng trưởng cao. Điểm chung của các địa phương này là có nền tảng sản xuất công nghiệp khá tốt, đồng thời thu hút hiệu quả dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước. Đây là những “đầu tàu” quan trọng, góp phần giữ nhịp tăng trưởng chung.
Tuy nhiên, kỳ vọng lớn nhất vẫn đặt vào hai trung tâm kinh tế là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Đây là hai đầu tàu có quy mô lớn, sức lan tỏa mạnh và đang được trao nhiều cơ chế, chính sách đặc thù nhằm huy động tối đa các nguồn lực cho phát triển. Dù vậy, cần thẳng thắn nhìn nhận rằng để hai đô thị này duy trì tốc độ tăng trưởng cao hơn mức bình quân chung của cả nước vốn đã ở mức cao không phải là điều dễ dàng.
Trong thời gian tới, nếu các cơ chế đặc thù được thể chế hóa và triển khai hiệu quả, cùng với việc hình thành các không gian phát triển mới như khu thương mại tự do hay trung tâm tài chính quốc tế tại Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh, thì có thể kỳ vọng các đầu tàu sẽ tiếp tục giữ được đà tăng trưởng và tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
- Áp lực tỷ giá và lãi suất hiện nay đang đặt ra những thách thức gì cho điều hành kinh tế vĩ mô, thưa ông?
TS. Võ Trí Thành: Vấn đề lớn nhất hiện nay là làm sao vừa duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đây không chỉ là bài toán của riêng năm nay mà mang tính dài hạn, nhưng trong bối cảnh hiện nay thì áp lực là rõ ràng hơn.
Trọng tâm của ổn định vĩ mô là kiểm soát lạm phát theo mục tiêu Quốc hội đề ra. Tuy nhiên, nền kinh tế đang chịu tác động từ nhiều yếu tố bên ngoài như chính sách của các nền kinh tế lớn hay xung đột địa chính trị, khiến lạm phát có xu hướng gia tăng, đặc biệt theo hướng chi phí đẩy.
Khi lạm phát chịu áp lực, việc giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp sẽ trở nên khó khăn hơn. Ngược lại, nếu lãi suất tăng quá mạnh thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn và hoạt động sản xuất – kinh doanh. Vì vậy, điều hành phải hướng tới sự hài hòa giữa các biến số lớn là lãi suất, tỷ giá và lạm phát.
Theo tôi, có hai nhóm giải pháp quan trọng cần ưu tiên. Thứ nhất là điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, chủ động phối hợp giữa tỷ giá và lãi suất gắn với mục tiêu kiểm soát lạm phát, qua đó hạn chế mức tăng lãi suất ở mức hợp lý, tránh gây “sốc” cho nền kinh tế.
Thứ hai là tiếp tục triển khai mạnh các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Bên cạnh các giải pháp như khoanh nợ, giãn nợ, cần phối hợp hiệu quả với chính sách tài khóa như giảm thuế, phí để giảm áp lực chi phí. Đồng thời, các gói tín dụng ưu đãi cho lĩnh vực trọng điểm cần được duy trì, mở rộng và đặc biệt là triển khai nhanh hơn.
Ví dụ như các chương trình phát triển nhà ở xã hội, nhà ở giá phù hợp, hay các gói tín dụng cho lĩnh vực nông nghiệp, thủy sản – những lĩnh vực có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng và an sinh.
Đa dạng hóa nguồn lực, tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế
- Một vấn đề lớn khác là nguồn lực cho nền kinh tế. Ông đánh giá thế nào về cấu trúc nguồn vốn hiện nay?
TS. Võ Trí Thành: Hiện nay, nền kinh tế Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng. Trong ngắn hạn, đây vẫn là nguồn cung vốn chủ đạo, dù muốn hay không doanh nghiệp vẫn phải dựa vào kênh này.
TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh. Ảnh: NNVN
Tuy nhiên, điều này cũng tiềm ẩn rủi ro, nhất là khi lãi suất biến động. Vì vậy, về trung và dài hạn, cần phát triển mạnh thị trường vốn để đa dạng hóa các kênh huy động. Trong đó, thị trường chứng khoán cần được phát triển theo chiều sâu, khuyến khích doanh nghiệp huy động vốn qua phát hành cổ phiếu, trái phiếu, IPO…
Bên cạnh đó, cần thúc đẩy phát triển các quỹ đầu tư. Đây không chỉ là nguồn vốn trung và dài hạn mà còn giúp nâng cao năng lực quản trị, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng quy mô và nâng cao sức cạnh tranh.
Đối với hệ thống ngân hàng, vai trò “điều hòa” vẫn rất quan trọng. Ngân hàng cần vừa bảo đảm ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát, vừa linh hoạt sử dụng các công cụ để hỗ trợ tăng trưởng và giảm bớt khó khăn cho doanh nghiệp.
- Còn với thị trường xăng dầu và năng lượng, ông nhìn nhận ra sao?
TS. Võ Trí Thành: Có thể nói, tác động từ xung đột tại Trung Đông là rất lớn và mang tính đa chiều. Trong bối cảnh đó, việc kiểm soát nguồn cung và giá năng lượng là rất quan trọng. Thời gian qua, Việt Nam đã phản ứng khá kịp thời và quyết liệt theo hai hướng.
Một là đa dạng hóa nguồn cung, bảo đảm đủ xăng dầu cho tiêu dùng và sản xuất. Hai là sử dụng các công cụ tài khóa để bình ổn giá trong nước, như điều chỉnh các loại thuế, phí và sử dụng Quỹ bình ổn.
Nhờ đó, dù chịu áp lực lớn từ thế giới, giá xăng dầu trong nước vẫn được kiểm soát ở mức có thể chấp nhận. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng dư địa chính sách không phải là vô hạn, nhất là khi chúng ta chưa có hệ thống dự trữ năng lượng chiến lược quy mô lớn.
- Nhìn ở góc độ dài hạn, vấn đề năng lượng hiện nay đặt ra vấn đề gì cho Việt Nam, thưa ông?
TS. Võ Trí Thành: Tôi cho rằng đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội. Cú sốc năng lượng lần này giống như một “chất xúc tác” thúc đẩy Việt Nam đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc ngành năng lượng. Chúng ta đã có những định hướng lớn như Quy hoạch điện VIII hay các chiến lược về an ninh năng lượng. Vấn đề là phải triển khai nhanh hơn, quyết liệt hơn.
Cần phát triển đa dạng các loại hình năng lượng nhằm bảo đảm cung ứng ổn định cho nền kinh tế. Đồng thời, việc xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng chiến lược là rất cần thiết để nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.
Ngoài ra, quá trình chuyển đổi năng lượng, đặc biệt là phát triển năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ đòi hỏi nguồn vốn rất lớn. Do đó, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách để thu hút mạnh mẽ hơn các nguồn lực đầu tư, cả trong và ngoài nước.
Xin cảm ơn ông!
Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ ngày 4/4, Thủ tướng Chính phủ khẳng định, Việt Nam kiên định mục tiêu tăng trưởng hai chữ số gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Các bộ ngành, địa phương, doanh nghiệp cần xác định rõ những động lực đột phá, giải pháp để đạt mục tiêu này.
