Biết về hiệp định nhưng chưa đủ hiểu để hưởng ưu đãi
Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) mở thêm cơ hội để hàng hóa Việt Nam tiếp cận những thị trường có sức mua cao, trong đó có Nhật Bản. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ vẫn chưa chuyển các cam kết thành lợi ích cụ thể.
Một trong những nguyên nhân quan trọng là rất ít doanh nghiệp có bộ phận chuyên trách về hiệp định thương mại tự do (FTA) hoặc xây dựng chương trình bài bản để nghiên cứu, tìm hiểu và tận dụng các hiệp định. Thực tế này phần nào lý giải tình trạng doanh nghiệp biết về CPTPP nhưng chưa hiểu đủ sâu để tận dụng.
Ông Nguyễn Văn Chiến, Giám đốc NVC Group International Trading Company Limited.
Câu chuyện của NVC Group International Trading Company Limited là một ví dụ, doanh nghiệp hiện xuất khẩu khoảng 60 tấn than BBQ mỗi tháng, giá thành trung bình khoảng 1.800 USD/tấn sang thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc. Riêng xuất khẩu sang Nhật Bản, doanh nghiệp đã sử dụng C/O theo VJFTA (Hiệp định Đối tác kinh tế song phương Việt Nam - Nhật Bản) để hưởng ưu đãi thuế.
Trả lời phỏng vấn Báo Công Thương, ông Nguyễn Văn Chiến, Giám đốc NVC Group International Trading Company Limited cho hay, việc tiếp cận VJFTA tương đối thuận lợi nhờ được người quen giới thiệu và có sự hỗ trợ của các đơn vị logistics, forwarder. “Nhưng với CPTPP tôi chưa mường tượng và chưa tiếp cận được”, ông Chiến chia sẻ.
Điều này cho thấy vấn đề không hẳn nằm ở sự thiếu quan tâm, khi đã biết một hiệp định có thể mang lại lợi ích, doanh nghiệp sẵn sàng áp dụng. Vấn đề là thông tin về từng hiệp định, biểu thuế, quy tắc xuất xứ, điều kiện hưởng ưu đãi và thủ tục liên quan chưa phải lúc nào cũng dễ tiếp cận đối với một doanh nghiệp nhỏ.
Tại Hợp tác xã Nhà Xanh Toàn Cầu (Lai Châu), việc thiếu thông tin về CPTPP cũng hiện hữu, dù đơn vị đã có kinh nghiệm tiếp cận thị trường quốc tế. Với thị trường Nhật Bản, sản phẩm hạt chia, trà từ thân và lá, omega-3 chiết xuất từ hạt chia… đã vượt qua kiểm định của đối tác, đang tiến gần tới hợp tác.
Thế nhưng, chia sẻ với phóng viên, ông Vũ Thành Tôn, Giám đốc Kinh doanh Hợp tác xã Nhà Xanh Toàn Cầu cho biết, việc tìm hiểu CPTPP hay các hiệp định khác chủ yếu thông qua các đơn vị dịch vụ. Hợp tác xã chưa trực tiếp kết nối với cơ quan quản lý để tìm hiểu sâu về các cam kết thương mại. Không chỉ Nhật Bản, tại các thị trường như Mỹ và Dubai, hợp tác xã đã xuất khẩu sản phẩm nhưng cũng chưa tận dụng ưu đãi thuế từ FTA.
Những trường hợp trên không phải là số ít trong cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu, nhất là với doanh nghiệp nhỏ. Báo cáo của Vụ Đa biên cũng chỉ ra, năm vừa qua, có tới 41,8% doanh nghiệp chưa tiếp cận các chương trình hỗ trợ.
Thay đổi phương thức cung cấp thông tin
Qua trao đổi thực tế, nhiều doanh nghiệp nhỏ mong muốn được tiếp cận thông tin về FTA, trong đó có CPTPP theo cách đơn giản, trực tiếp và gắn với công việc cụ thể.
Ông Vũ Thành Tôn bày tỏ, việc cơ quan quản lý hỗ trợ trực tiếp cho hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ sẽ vừa mở thêm cơ hội xuất khẩu, vừa giảm chi phí tìm hiểu và hoàn thiện thủ tục. Các thông tin về FTA và chương trình xúc tiến thương mại cũng cần được truyền thông rộng rãi hơn để doanh nghiệp biết mình được hưởng ưu đãi gì và cần chuẩn bị những gì.
Đây cũng là điểm phù hợp với những hạn chế được Bộ Công Thương chỉ ra. Các chương trình hỗ trợ hiện vẫn chủ yếu nằm trong khuôn khổ phát triển chính sách chung, chưa có nhiều chương trình dành riêng cho từng FTA. Việc triển khai giữa các địa phương cũng chưa đồng đều, dẫn đến hiệu quả lan tỏa còn hạn chế.
Từ kinh nghiệm kết nối doanh nghiệp Việt Nam với thị trường Nhật Bản, trả lời phỏng vấn Báo Công Thương, ông Mori Kazuki, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Trà Lâm Đồng, Cố vấn Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Nhật Bản nhận định, cách phổ biến thông tin cần được thay đổi theo hướng phân nhóm đối tượng ngay từ đầu. “Cần phân nhóm ngay từ đầu, doanh nghiệp nào có tiềm năng và đã đáp ứng các điều kiện xuất khẩu; doanh nghiệp nào nên tập trung phát triển thị trường nội địa”, ông Mori nói.
Ông Mori Kazuki, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Trà Lâm Đồng, Cố vấn Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Nhật Bản.
Theo ông Mori Kazuki, nếu tất cả doanh nghiệp cùng tiếp nhận một lượng thông tin giống nhau, hiệu quả sẽ không cao. Một doanh nghiệp chưa đáp ứng tiêu chuẩn cơ bản sẽ khó áp dụng ngay những hướng dẫn chuyên sâu về thủ tục xuất khẩu hay yêu cầu của từng thị trường. Ngược lại, với doanh nghiệp đã có nền tảng, thông tin cụ thể có thể được chuyển hóa thành hành động ngay.
Kinh nghiệm này có thể áp dụng trực tiếp vào việc hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng CPTPP. Thay vì phổ biến chung về nội dung hiệp định, chương trình hỗ trợ nên đi sâu theo ngành hàng, thị trường và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp. Chẳng hạn, có thể phân nhóm doanh nghiệp đã xuất khẩu nhưng chưa sử dụng C/O ưu đãi; đang xuất khẩu nhưng chưa tối ưu hóa thuế; chuẩn bị vào Nhật Bản; có tiềm năng nhưng chưa đáp ứng yêu cầu về xuất xứ, chất lượng, môi trường.
Với thị trường Nhật Bản, cách tiếp cận này càng cần thiết bởi ưu đãi thuế quan chỉ là một phần trong bài toán xuất khẩu. Doanh nghiệp còn phải đáp ứng các yêu cầu khắt khe về chất lượng, an toàn, truy xuất nguồn gốc và quy trình sản xuất. Do đó, việc tận dụng CPTPP cần được đặt trong một chiến lược rộng hơn, trong đó doanh nghiệp đồng thời chuẩn hóa sản phẩm, kiểm soát chất lượng và hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu.
Ông Mori Kazuki cũng cho rằng, thông tin về các chỉ tiêu xuất nhập khẩu, yêu cầu cụ thể của từng thị trường cần được công khai, minh bạch để trở thành nguồn lực chung của thị trường, thay vì chỉ nằm trong kinh nghiệm của một số doanh nghiệp.
Truy xuất nguồn gốc cũng cần được phát triển theo hướng không chỉ phục vụ cơ quan quản lý, hệ thống này giúp doanh nghiệp thương mại và đối tác nước ngoài đánh giá được độ tin cậy của nhà sản xuất, vùng nguyên liệu và quy trình sản xuất.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Mori Kazuki khuyến nghị, khi xác định Nhật Bản là thị trường mục tiêu, việc tìm hiểu thị trường không nên dừng ở nhu cầu tiêu dùng hay tiêu chuẩn chất lượng. Doanh nghiệp cần đồng thời rà soát biểu thuế, quy tắc xuất xứ, chứng từ và điều kiện hưởng ưu đãi của các FTA liên quan để lựa chọn phương án phù hợp.
Với cơ quan quản lý, yêu cầu cũng không chỉ là đưa thông tin CPTPP đến doanh nghiệp. Quan trọng hơn là giúp doanh nghiệp hiểu được hưởng ưu đãi gì, phải đáp ứng điều kiện nào và thực hiện ra sao.
Để doanh nghiệp nhỏ và vừa tận dụng tốt hơn CPTPP trong xuất khẩu hàng hóa sang Nhật Bản, lợi thế từ hiệp định cần được chuyển hóa thành lợi ích cụ thể trong từng lô hàng. Muốn vậy, khoảng cách giữa “biết có hiệp định” và “hiểu để tận dụng” phải được thu hẹp bằng thông tin dễ tiếp cận, đào tạo đúng đối tượng và hỗ trợ đủ sâu.
