Vị thế của surimi Việt Nam
Trong ngành thủy sản, bên cạnh các mặt hàng khai thác đại dương như cá ngừ, nhóm sản phẩm chế biến từ surimi bao gồm chả cá, thanh cua, viên cá và các sản phẩm mô phỏng hải sản cũng đang chịu những tác động nhất định từ xung đột Trung Đông.
Theo các báo cáo thị trường thủy sản của FAO Globefish và các tổ chức nghiên cứu ngành thực phẩm, sản lượng surimi toàn cầu hiện dao động khoảng 850.000 - 1 triệu tấn mỗi năm. Các trung tâm sản xuất chính tập trung tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Xung đột Trung Đông khiến xuất khẩu chả cá và surimi Việt Nam bị tăng chi phí logistics.
Nguồn nguyên liệu cho ngành surimi chủ yếu đến từ hai nhóm: cá nước lạnh, đặc biệt là cá minh thái Alaska (Alaska pollock) khai thác tại Bắc Thái Bình Dương. Cá biển nhiệt đới như threadfin bream, lizardfish, bigeye hoặc các loài cá thịt trắng khác.
Hoa Kỳ và Nga hiện là hai quốc gia cung cấp phần lớn nguồn surimi từ cá minh thái Alaska cho thị trường toàn cầu, trong khi các nước Đông Nam Á đóng vai trò quan trọng trong sản xuất surimi từ cá biển nhiệt đới. Nhật Bản được xem là quốc gia tiên phong trong ngành surimi hiện đại, nhưng trong những thập kỷ gần đây, trung tâm sản xuất surimi đã dịch chuyển mạnh sang Đông Nam Á.
Trong chuỗi cung ứng surimi toàn cầu hiện nay, các quốc gia như Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc và Ấn Độ đang đóng vai trò ngày càng quan trọng. Thái Lan từ lâu đã là trung tâm chế biến surimi lớn trong khu vực, nhờ ngành công nghiệp chế biến thủy sản phát triển và hệ thống logistics thuận lợi.
Trong khi đó, Việt Nam đang trở thành nhà cung cấp surimi đáng chú ý, đặc biệt đối với các sản phẩm chả cá đông lạnh xuất khẩu sang các thị trường châu Á.
Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, xuất khẩu chả cá và surimi của Việt Nam trong tháng 1/2026 đạt khoảng 32 triệu USD, tăng 20% so với cùng kỳ năm 2025.
Trong cơ cấu thị trường, Hàn Quốc tiếp tục là thị trường nhập khẩu lớn nhất, với kim ngạch khoảng 8,4 triệu USD, chiếm hơn 26% tổng xuất khẩu mặt hàng này. Thái Lan đứng thứ hai với khoảng 7,3 triệu USD, chiếm gần 23%. Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt gần 5 triệu USD, tăng hơn 100% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh nhu cầu gia tăng đối với các sản phẩm surimi tại thị trường này.
Các thị trường khác như Nhật Bản, Malaysia và Đài Loan (Trung Quốc) cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Riêng xuất khẩu sang Đài Loan tăng hơn 5 lần so với cùng kỳ, cho thấy sự mở rộng của nhu cầu tiêu thụ surimi tại khu vực Đông Á.
Ở cấp độ khu vực, ASEAN hiện chiếm hơn 32% tổng kim ngạch xuất khẩu chả cá và surimi của Việt Nam, trong khi khối CPTPP chiếm gần 19%, cho thấy vai trò của các hiệp định thương mại tự do trong việc thúc đẩy xuất khẩu nhóm sản phẩm này.
Xung đột Trung Đông làm tăng chi phí logistics
Xung đột Trung Đông có thể ảnh hưởng đến ngành surimi theo nhiều cách khác nhau, chủ yếu thông qua việc gia tăng chi phí logistics và giá năng lượng, bởi khu vực này nằm trên các tuyến vận tải biển quan trọng kết nối châu Á với châu Âu và châu Phi. Khi rủi ro an ninh hàng hải gia tăng, chi phí bảo hiểm tàu biển và giá vận chuyển container thường tăng theo.
Nếu các tuyến vận tải biển qua khu vực Trung Đông bị gián đoạn hoặc phải chuyển hướng, thời gian vận chuyển hàng hóa từ châu Á sang châu Âu có thể kéo dài, kéo theo chi phí logistics tăng đối với các sản phẩm thủy sản đông lạnh, trong đó có surimi.
Căng thẳng địa chính trị cũng thường kéo theo biến động giá dầu, khiến chi phí nhiên liệu cho khai thác thủy sản và vận tải biển tăng, có thể làm tăng giá thành sản xuất surimi, đặc biệt đối với các nhà máy phụ thuộc vào nguồn cá khai thác xa bờ.
Cùng với đó, thị trường surimi toàn cầu đang chứng kiến sự cạnh tranh ngày càng mạnh giữa các nhà sản xuất.
Hiện, Thái Lan và Trung Quốc đang đầu tư mạnh vào công nghệ chế biến và đa dạng hóa sản phẩm surimi để phục vụ thị trường thực phẩm chế biến. Trong khi đó, Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng nhờ nguồn cung surimi từ cá minh thái Alaska – nguyên liệu được đánh giá cao về chất lượng. Ngành thực phẩm thế giới cũng đang chứng kiến sự xuất hiện của các sản phẩm hải sản thay thế từ thực vật (plant-based seafood).
Tuy nhiên, trong ngắn hạn, các sản phẩm surimi truyền thống vẫn có lợi thế về giá và thói quen tiêu dùng tại nhiều thị trường châu Á.
Việt Nam có lợi thế về nguồn nguyên liệu
Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ thực phẩm chế biến và tiện lợi tiếp tục tăng trên toàn cầu, thị trường chả cá và surimi được dự báo vẫn duy trì xu hướng tăng trưởng ổn định trong những năm tới.
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định, đối với Việt Nam, với lợi thế về nguồn nguyên liệu cá biển nhiệt đới và năng lực chế biến, ngành chả cá và surimi vẫn được xem là một trong những phân khúc có tiềm năng tăng trưởng trong thời gian tới.
Nếu doanh nghiệp tận dụng tốt các Hiệp định thương mại tự do và mở rộng thị trường xuất khẩu, surimi có thể tiếp tục đóng góp tích cực vào kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.
Khác với nhiều sản phẩm thủy sản tươi sống phụ thuộc lớn vào chuỗi lạnh và vận chuyển nhanh, các sản phẩm surimi có lợi thế về thời hạn bảo quản dài, chi phí hợp lý và tính tiện lợi, giúp phân khúc này duy trì mức tăng trưởng ổn định trong nhiều năm qua.
