Sử dụng phân bón hợp lý, giảm chi phí sản xuất lúa

Nông dân cần thay đổi tập quán canh tác, sử dụng phân bón hợp lý và áp dụng kỹ thuật mới để nâng cao hiệu quả sản xuất.

Theo các chuyên gia kinh tế, PB và thuốc BVTV là 2 khoản chi lớn nhất trong sản xuất lúa. Trong điều kiện giá vật tư nông nghiệp liên tục biến động, nhiều hộ sản xuất giảm lợi nhuận, thậm chí thua lỗ nếu năng suất, giá lúa không đạt như kỳ vọng.

Thực tế cho thấy, tập quán gieo sạ dày và sử dụng PB chưa hợp lý làm tăng chi phí đầu vào, sâu bệnh phát sinh nhiều hơn, phải sử dụng thêm thuốc BVTV, làm chi phí sản xuất tăng cao.

Ông Nguyễn Văn Hùng- chuyên gia cao cấp của Viện Nghiên cứu lúa quốc tế (IRRI) phân tích, để sản xuất ra hạt lúa, nông dân ĐBSCL hiện phải gánh 6 nhóm chi phí chính gồm làm đất, gieo sạ, tưới tiêu, PB, thuốc BVTV và thu hoạch. Trong đó, chi phí PB chiếm 29-32%, thuốc BVTV chiếm 27-31% tổng chi phí đầu tư. Việc giá vật tư nông nghiệp liên tục tăng thời gian qua đã tác động mạnh đến lợi nhuận của người trồng lúa, thậm chí bị thua lỗ trong vụ Hè Thu 2026. Do đó, thay đổi tập quán canh tác, sử dụng PB hợp lý và áp dụng kỹ thuật mới được xem là giải pháp quan trọng để giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Chú Trần Văn Bửu (xã Bình Phước) cho hay: “Trước đây tôi sạ dày, hơn 100kg giống/ha, bón phân theo thói quen nên chi phí rất cao, sâu bệnh xuất hiện nhiều. Sau khi được ngành nông nghiệp hướng dẫn áp dụng gieo sạ thưa, bón phân cân đối và quản lý nước hợp lý, lượng giống giảm gần một nửa, số lần phun thuốc BVTV giảm đáng kể nhưng năng suất vẫn ổn định. Nhờ chi phí đầu tư giảm giúp lợi nhuận tăng lên rõ rệt, đồng thời ruộng lúa ít đổ ngã và nhẹ công chăm sóc hơn trước”.

Theo ngành nông nghiệp, việc sử dụng PB tiết kiệm, hiệu quả góp phần cải thiện độ phì nhiêu của đất, nâng cao chất lượng hạt lúa và giảm phát thải khí nhà kính. Đây được xem là giải pháp then chốt trong quá trình triển khai Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030”.

Ông Trần Trường Giang- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho hay: Thời gian qua, ngành nông nghiệp tăng cường tuyên truyền, tập huấn và chuyển giao kỹ thuật nhằm nâng cao nhận thức của nông dân về sử dụng PB tiết kiệm, hiệu quả, giảm chi phí sản xuất và bảo vệ môi trường. Địa phương đang tích cực nhân rộng Đề án 1 triệu hecta lúa gắn với công nghệ hiện đại như PB nano, tưới tự động. Kết quả sơ bộ rất khả quan: Năng suất đạt 6,6-7 tấn/ha, chi phí sản xuất giảm 15-17%, phát thải giảm 20-23%, giúp nông dân đạt lợi nhuận cao hơn 30% so với canh tác truyền thống. Đến vụ Đông Xuân 2025-2026, diện tích xuống giống đạt trên 8,1 ngàn hecta (99% kế hoạch).

Để hiện thực hóa mục tiêu giảm chi phí toàn diện, Cục Trồng trọt và BVTV khuyến nghị nông dân cần chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, chú trọng sức khỏe của đất và giảm thất thoát dinh dưỡng.

Cụ thể hóa giải pháp này, ông Nguyễn Văn Hùng khuyến nghị nông dân cần áp dụng gieo sạ hàng chính xác kết hợp vùi phân và quản lý nước hợp lý nhằm giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Theo kết quả từ mô hình thí điểm triển khai giai đoạn 2024-2026, giải pháp này giúp giảm 50-60kg giống/ha, giảm khoảng 30% lượng phân đạm và hơn 20% lượng thuốc BVTV, đồng thời năng suất lúa vẫn tăng khoảng 5% nhờ hạn chế đổ ngã và giảm thất thoát sau thu hoạch.

Ông Lê Thanh Tùng- Phó Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam cho rằng việc sử dụng PB đúng cách đóng vai trò quan trọng trong canh tác lúa. Mỗi giai đoạn sinh trưởng của cây lúa từ mạ non, đẻ nhánh đến trổ bông và thu hoạch có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau, do đó cần lựa chọn đúng loại phân, bón đúng liều lượng và đúng thời điểm để cây phát triển hiệu quả. Việc cung cấp dinh dưỡng phù hợp với điều kiện thời tiết sẽ giúp hạn chế thất thoát PB do mưa, nắng hoặc rửa trôi, tránh lãng phí nhưng vẫn bảo đảm năng suất. Thay vì chỉ rải phân trên mặt ruộng, việc vùi phân xuống đất sẽ giúp giữ dinh dưỡng tốt hơn và cung cấp dần cho cây trồng.

“Thực hiện tốt nguyên tắc “4 đúng” trong sử dụng PB giúp tiết kiệm chi phí, gia tăng lợi nhuận cho nông dân, góp phần giảm phát thải khí nhà kính, bảo đảm an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Đây cũng là yêu cầu cần được đẩy mạnh trong quá trình triển khai Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại ĐBSCL đến năm 2030”- ông Tùng nhấn mạnh.

Sử dụng PB tiết kiệm, hiệu quả đang mở ra hướng đi mới cho sản xuất lúa tại ĐBSCL. Cùng với việc giúp nông dân giảm áp lực chi phí trong điều kiện giá vật tư tăng cao, giải pháp canh tác tiên tiến góp phần nâng cao năng suất, chất lượng hạt gạo và giảm tác động đến môi trường. Khi được triển khai đồng bộ cùng Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, sẽ là nền tảng quan trọng để ngành lúa gạo phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và nâng cao thu nhập cho nông dân.