Lào Cai có hệ sinh thái đa dạng, nhiều vùng có điều kiện thuận lợi để phát triển các loại cây dược liệu. Đây cũng là địa bàn sinh sống của nhiều dân tộc với kho tàng kinh nghiệm sử dụng cây thuốc được truyền lại qua nhiều thế hệ.
Từ nguồn nguyên liệu này, nhiều sản phẩm đã được phát triển theo hướng phục vụ đời sống và du lịch như thuốc tắm, nước ngâm chân, trà thảo dược, tinh dầu, mỹ phẩm từ nguyên liệu tự nhiên. Những sản phẩm vốn quen thuộc trong đời sống của người dân vùng cao đang dần trở thành hàng hóa, quà tặng được du khách lựa chọn khi đến Lào Cai.
Đặc biệt, tri thức sử dụng cây thuốc của đồng bào Dao đỏ được kết hợp với các hoạt động trải nghiệm tại những điểm du lịch cộng đồng. Du khách có thể tìm hiểu về các loại cây dược liệu, cách thu hái, chế biến hoặc trải nghiệm ngâm chân, tắm lá thuốc. Qua đó, giá trị của cây dược liệu không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà còn được mở rộng thông qua các dịch vụ du lịch gắn với văn hóa bản địa.
Hướng khai thác này cũng tạo thêm cơ hội để người dân trực tiếp tham gia chuỗi dịch vụ. Từ trồng và thu hái nguyên liệu đến chế biến sản phẩm, cung cấp dịch vụ trải nghiệm, người dân địa phương có thể từng bước nâng cao giá trị nguồn tài nguyên sẵn có, thay vì chỉ bán nguyên liệu thô.
Định hướng phát triển dược liệu gắn với du lịch sinh thái và văn hóa bản địa đã được xác định trong Nghị quyết số 48-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển dược liệu chiến lược giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2050. Theo đó, Lào Cai hướng tới khai thác đồng thời giá trị kinh tế, giá trị chăm sóc sức khỏe và giá trị văn hóa của các loại cây dược liệu.
Trong phát triển du lịch cộng đồng, nhiều địa bàn đang được lựa chọn để đầu tư, xây dựng mô hình gắn với cảnh quan, văn hóa và sản phẩm đặc trưng. Làng du lịch cộng đồng Cát Cát là một trong năm đại diện của Việt Nam được đăng ký tham gia Giải thưởng "Làng du lịch tốt nhất" của Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism). Tỉnh cũng đang xây dựng hai mô hình Làng du lịch ASEAN tại xã Lâm Thượng và xã Nghĩa Đô.
Cùng với đó, tám mô hình du lịch cộng đồng tại Y Tý, Dền Sáng, Hợp Thành, Sa Pa, Liên Sơn, Phong Dụ Thượng, Nậm Có và Việt Hồng được lựa chọn để ưu tiên đầu tư trong giai đoạn 2026-2030. Đây là những không gian có điều kiện khai thác đồng thời cảnh quan tự nhiên, văn hóa dân tộc, sản phẩm nông nghiệp và các dịch vụ trải nghiệm.
Để dược liệu thực sự trở thành một ngành hàng có giá trị, Lào Cai đang rà soát lợi thế của từng vùng sinh thái, đánh giá tiềm năng của từng loại cây để lựa chọn những loài phù hợp với điều kiện sản xuất và nhu cầu thị trường. Việc xây dựng danh mục các loài dược liệu khuyến khích hỗ trợ phát triển sẽ là cơ sở để hình thành vùng nguyên liệu, thu hút doanh nghiệp và từng bước xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ.
Với đồng bào vùng cao, phát triển dược liệu theo hướng này còn có ý nghĩa trong việc giữ lại những kinh nghiệm sử dụng cây thuốc đã được tích lũy qua nhiều thế hệ. Khi những bài thuốc, cách chế biến và câu chuyện về cây thuốc được đưa vào sản phẩm, dịch vụ du lịch, tri thức bản địa có thêm cơ hội được gìn giữ và giới thiệu rộng rãi.
Từ cây thuốc trong rừng, vườn nhà đến sản phẩm chăm sóc sức khỏe và trải nghiệm du lịch, dược liệu đang mở ra hướng kết nối giữa sản xuất nông nghiệp, bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch ở Lào Cai. Nếu được tổ chức theo chuỗi và khai thác phù hợp với từng vùng, đây có thể trở thành một trong những sản phẩm đặc trưng góp phần tạo sinh kế ổn định cho người dân vùng cao, đồng thời làm phong phú thêm hệ thống sản phẩm du lịch của địa phương.
Nguyễn Hải
